Πρώτη τ' Απρίλη για Ένωση και Λευτεριά

Η προκήρυξη του Γεωργίου Γρίβα - Διγενή για την έναρξη του αγώνα της ΕΟΚΑ... (Video)

1η Απριλίου 1955: Έναρξη του έπους της E.O.K.A. (Video)

Σαν σήμερα, το 1955, άρχισε να γράφεται ένα νέο ελληνικό έπος, αυτό της ΕΟΚΑ, της ένοπλης οργάνωσης των Ελλήνων μαχητών της Κύπρου μας που γονάτισε, κυριολεκτικά, μια αυτοκρατορία.

«Ορκίζομαι εις το όνομα της Αγίας και Ομοουσίου και Αδιαιρέτου Τριάδος να φυλάξω, θυσιάζων και την ιδίαν μου ζωήν, υποφέρων και τα πλέον σκληρά βάσανα, μυστικόν παν ότι γνωρίζω και θέλω ακούσει διά την υπόθεσιν της Ενώσεως της Κύπρου. Θα υπακούσω δε εις τας εκάστοτε διδομένας μοι διαταγάς». Με αυτόν τον όρκο, λίγοι «ρομαντικοί», ξεκίνησαν τον αγώνα και νίκησαν.Η Κύπρος, στην μακραίωνη ιστορική της πορεία, γνώρισε πολλούς ξένους δυνάστες. Αποκόπηκε από τον εθνικό κορμό το 1191 μ.Χ. μετά την κατάληψή της από τους Σταυροφόρους της 3ης Σταυροφορίας. Από τότε πέρασε διαδοχικά στην κυριαρχία του οίκου των Λουζινιάν και μετά της Βενετίας. Το 1571 την κατέλαβαν οι Τούρκοι. Το 1878 οι Τούρκοι την παραχώρησαν στους Βρετανούς, με ετήσιο ενοίκιο 92.800 λιρών. Οι Κύπριοι αρχικά είδαν με καλό μάτι την αλλαγή αυτή, θεωρώντας ότι οι Βρετανοί θα επέτρεπαν, εν καιρώ έστω, την ένωσή τους με την Ελλάδα, όπως είχαν πράξει και με τα Επτάνησα. Σε όλη δε τη διάρκεια της βρετανικής κατοχής οι Έλληνες Κύπριοι δεν έπαψαν ποτέ να αποζητούν την ένωση με την Πατρίδα.

Το 1889 κυπριακή αντιπροσωπεία πήγε στο Λονδίνο και αξίωσε την ένωση με την Ελλάδα. Το 1895 πραγματοποιήθηκαν συλλαλητήρια σε όλο το νησί απαιτώντας την ένωση. Το ξέσπασμα του Ελληνοτουρκικού πολέμου, το 1897, προκάλεσε γενική κινητοποίηση στην Κύπρο και περισσότεροι από

Video - Γρηγόρης Αυξεντίου: "Μάθατε πως πολεμούν οι Έλληνες... θα μάθετε και πως πεθαίνουν"

«Στην εσχάτην ανάγκην θα αγωνιστώ και θα πεθάνω σαν Έλληνας, αλλά ζωντανόν δεν θα με πιάσουν».

Γρηγόρης Αυξεντίου.

Σαν σήμερα ο ήρωας Γρηγόρης Αυξεντίου πολεμώντας μόνος, περικυκλωμένος από 60 Άγγλους ,έπεφτε νεκρός. Ήταν το τέλος ενός ανθρώπου που απέδειξε ότι ο ηρωϊσμός δεν είναι θεωρία ,λόγια και κραυγές, αλλά αποφάσεις και πράξεις.

Ήρθε στην Ελλάδα για να γίνει στρατιωτικός.
Το 1949 απέτυχε στις εξετάσεις της Σχολής Ευελπίδων και γράφτηκε στη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών του Ελληνικού Στρατού και έλαβε κατάρτιση ανθυπολοχαγού.

Εκεί αφού αποφοίτησε, έκανε τη στρατιωτική του θητεία στον 1° λόχο του 613ου τάγματος πεζικού, στα Ελληνοβουλγαρικά σύνορα .
Τ
ελείωσε τη θητεία του στις 15/11/1952 και επέστρεψε στην Κύπρο, όπου άρχισε να εργάζεται στα κτήματα του πατέρα του σαν οδηγός, μεταφέροντας εργάτες από τη Λύση στην Αμμόχωστο. Εκείνη την περίοδο αρραβωνιάζεται.

Τον Ιανουάριο του 1955 μυήθηκε στην Ε.Ο.Κ.Α. (Εθνική Οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών, με κύριο στόχο την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα) από τον

Σε ποιους χρωστάμε το Κράτος

Της Ελένης Θεοχάρους*

Λέξη δεν λέχθηκε από τον Πρόεδρο στην Εορτή για τα Πενηντάχρονα της Κυπριακής Δημοκρατίας για εκείνους που με το αίμα τους ίδρυσαν το κράτος. Απεναντίας ακούσαμε αρκετές φορές ότι το κράτος μας είναι «κοινή κατάκτηση» των Τουρκοκυπρίων και των Ελληνοκυπρίων.
Δεν γνωρίζω καμιά αναφορά σε Τουρκοκύπριο που αγωνίστηκε για την ανεξαρτησία, εναντίον της αποικιοκρατίας. Ρουθούνι δεν έσπασε. Αντιθέτως, οι Τουρκοκύπριοι αγωνίζονταν με την καθοδήγηση της Άγκυρας και στενή συνεργασία με τους Βρετανούς για την επανάκτηση της Κύπρου, με ενδιάμεσους σταθμούς τη διχοτόμηση, απόσχιση και ενσωμάτωση στην Τουρκία τμήματος της νήσου. Τα σχέδια τους υλοποιούνται σταδιακά και επιτυχώς.
Συνεπώς, είναι καλά τα μαθήματα ιστορίας που μας παραδίδει ο Πρόεδρος για κάποια ασύγγνωστα λάθη των Ελληνοκυπρίων, αλλά είναι ασύγγνωστη πλάνη να παραποιεί ο ίδιος την ιστορία και να μας λέει από τα πιο επίσημα βήματα ότι το κράτος είναι «κοινή κατάκτηση» εκείνων που το ίδρυσαν και το υπερασπίστηκαν και εκείνων που το πολέμησαν και το κατεδαφίζουν συνεχώς.(Κι ακόμη ότι η «λεγόμενη μητέρα πατρίδα Ελλάδα», εισέβαλε στην Κύπρο. Όπως ακριβώς η Τουρκία).
Και αν τελικά δεν μας απομένει καμία άλλη επιλογή πέρα από τον ΜΕΓΑΛΟ ΣΥΜΒΙΒΑΣΜΟ ΠΟΥ ΕΙΜΑΣΤΕ ΕΤΟΙΜΟΙ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ, όπως δήλωσε πανηγυρικά ο Πρόεδρος, -μετά από εκατοντάδες προηγηθέντες τοιούτους εννοείται-, ας μην στηρίξωμε το νέο δημιούργημα του συμβιβασμού στο ψεύδος και στις παραισθήσεις.
Γιατί το κράτος το δημιούργησε ο Αγώνας της ΕΟΚΑ. Ως σπονδή προς τους παντελώς αγνοηθέντες στα Πενηντάχρονα νεκρούς αναφέρω τους νεαρότερους των θυσιασθέντων, από ένα μακρύ κατάλογο γενναίων και ωραίων Ελλήνων που έλειπαν από τις τάξεις των σκολειών και της νιότης σε μια καθημαγμένη πατρίδα, αλλά πύκνωναν τις τάξεις των Ιερών Λόχων, πύκνωναν τις τάξεις των αγωνιστών που πολεμούσαν για την Αυτοδιάθεση των Λαών.
Σ’ αυτούς χρωστάμε το κράτος και τις θέσεις μας...
Στον Νίκο Ευαγόρου, στην Ιερή Μνήμη του οποίου αφιερώνω το σημερινό σημείωμα γιατί σήμερα είναι το μνημόσυνο της θυσίας του, ο οποίος επέλεξε συνειδητά να πεθάνει στον αγώνα του Κυπριακού Ελληνισμού για την Αυτοδιάθεση. Εφονεύθη την 5ην Οκτωβρίου του 1958 μετά από ενέδρα εναντίον φάλαγγας βρετανικών τεθωρακισμένων κοντά στο χωριό Φασούλα. Βρέθηκε δέκα μέρες αργότερα, ενώ το άχραντο του σώμα έγινε βορά των ορνέων, όντας άταφο στην ερημιά.
Στον δεκαεννιάχρονο Μάκη Γιωργάλλα από τον Μαραθόβουνο, στον εικοσάχρονο Δημητράκη Χριστοδούλου από τη Δερύνεια και στον 16χρονο μαθητή Μιχαήλ Γεωργίου από την Κισσόνεργα που πολεμώντας ξεψύχησαν ψελλίζοντες: «Ζήτω η Ελλάδα».
Το κράτος το χρωστάμε στον δεκαεφτάχρονο έφηβο Πρόδρομο Ξενοφώντος από το Αγριδάκι, του οποίου οι Αγγλοι βασανιστές συνέθλιψαν το κρανίο με την μέγκενη. Στον δεκαοχτάχρονο Γεώργιο Χριστοφόρου από την Έμπα και τον 17χρονο Λουκά Λουκά από την Αγία Νάπα που εδολοφονήθησαν στα χέρια των ευγενών της αυτοκρατορίας με φρικτά βασανιστήρια.
Στον δεκαοκτάχρονο Ευαγόρα Παλληκαρίδη και σε εκείνα τα τρία βασανιστικά λεπτά που πέρασε στην αγχόνη μέχρι να επέλθει ο θάνατος. Κι ακόμη στον δεκαεννιάχρονο Χριστοφή Παναγίδη από το χωριό Λύση, του οποίου το σώμα ανευρέθη διάτρητο από τους λογχισμούς Τούρκου επικουρικού.
Στον δολοφονηθέντα κατά τη διάρκεια μαθητικής διαδήλωσης στη Λεμεσό δεκαπεντάχρονο Ανδρέα Γεωργίου από τη Διερώνα.
Στο εφτάχρονο παιδάκι Δημητράκη Δημητριάδη, που έπεσε νεκρό ενώ πετροβολούσε τους Αγγλους σε διαδήλωση και έκτοτε φοράει τη φωτογραφία του στο πέτο της η Παλαιστίνη.
Το κράτος το χρωστάμε στα πάνσεπτα σώματα, τα διάτρητα από σφαίρες και λογχισμούς των Γεωργίου Χαραλάμπους 18 χρονών, Πετράκη Κυπριανού επίσης δεκαοκτώ χρονών, και των εικοσάχρονων Ανδρέα Ονησιφόρου από το Κολόσσι, Παναγιώτη Συμεού από την Πάχνα, Ιωνά Νικολάου και Κυριάκου Κολοκάση από το Γέρι.
Το κράτος το χρωστάμε στον Παναγιώτη Τουμάζο, συμμαθητή του Πετράκη Γιάλλουρου στο Ελληνικό Γυμνάσιο Αμμοχώστου που στα 15 του χρόνια, πήρε διάσελα κι ανηφοριές και έστηνε ενέδρες στους Αγγλους μέχρι που έπεσε κατά τη διάρκεια ενέδρας στον Καρβουνά, τον Οκτώβρη του 1958.
Το κράτος είναι δημιούργημα της Γαλανόλευκης ψυχής του Πετράκη Γιάλλουρου που δέχθηκε κατάστηθα τις ριπές των Αγγλων όντας μπροστάρης σε μαθητική διαδήλωση στην πόλη του Ευαγόρα.
Στο άλικο αίμα του δεκαεφτάχρονου Τάκη Σοφοκλέους, και του δεκαοκτάχρονου Γεωργίου Παπαβερκίου. Το κράτος το χρωστάμε στην ΠΑΝΔΗΜΗ αντίσταση ολόκληρου του Ελληνισμού, αλλά κυρίως σε όσους πολέμησαν και με πλήρη συνείδηση επέλεξαν τον θάνατο για την Αυτοδιάθεση των Λαών. Σε όσους είχαν φάρο να καταυγάζει την πορεία τους τον ακάθεκτο Ανθρωπισμό που εμπνέει η Ελευθερία του Πνεύματος και η Δημοκρατία, μέσα στον οποίο ποτέ δεν είχεν εμφιλοχωρήσει ούτε μίσος, ούτε φασισμός, ούτε εθνικιστική μισαλλοδοξία, ούτε εμφύλια παράκρουση, παρά μόναχα ο απέραντος κι ανέσπερος έρωτας για τη δικαιοσύνη και την αξιοπρέπεια.
Έτσι, το κράτος του οποίου προεδρεύει ο κύριος Χριστόφιας, οικοδομήθηκε από τον Ακάθιστο Ανθρωπισμό και τον εκσυγχρονισμό εκείνων που δεν κατεδαφίζουν τα ιδανικά του Λαού. Που δεν κατεδαφίζουν το περί δικαίου αίσθημα του κάθε πολίτη. Και δεν είναι Εθνικισμός ο απέραντος έρωτας για την Ελευθερία και η συναίσθηση της τεράστιας ευθύνης να είναι κανείς Έλληνας.

*Η Ελένη Θεοχάρους είναι ευρωβουλευτής.

enkripto


Μοιραστείτε

1974: Τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Μνήμες και σκέψεις

"...Αλλά στην Κύπρο το καλοκαίρι του ‘74 δεν ενικήθη ο Έλληνας (Κύπριος και Ελλαδίτης) στρατιώτης. Υστέρησεν η ηγεσία και εχρέωσε την ήττα αλλού. Είναι πλέον καιρός να μάθουν όλοι οι Έλληνες ότι δικαιούνται να είναι υπερήφανοι για τους γονείς τα αδέλφια, τα παιδιά τους που πολέμησαν στην Κύπρο. Γιατί πραγματικά πολέμησαν σαν ημίθεοι, σε έναν άνισο απελπισμένο αλλά συνάμα επικό αγώνα..."

«Κι η Ελλάδα, τελευταίος θάμνος στον γκρεμό»

Οι επετειακές δηλώσεις και εκδηλώσεις συνήθως είναι φορτισμένες με το στοιχείο της υπερβολής. Επειδή ακούμε και λέμε συχνά τις λέξεις γιορτή και εορτάζω, θάθελα να μείνω λίγο σ’ αυτές. Και να ψάξουμε να βρούμε κάτι τα τελευταία 50 χρόνια για το οποίο να δικαιούμαστε να γιορτάζουμε.

Μόνο αν πάμε λίγο πιο μακριά θα δούμε την έναρξη του απελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ, την 1η Απριλίου του 1955 και την τετράχρονη πάλη του Κυπριακού Ελληνισμού για Eλευθερία και Ένωση με την Ελλάδα. Γι’ αυτόν τον αγώνα μπορούμε νάμαστε υπερήφανοι. Δεν φτάνουμε όμως στη γιορτή γιατί έληξε άδοξα και αντίθετα με τις προσδοκίες μας.

Τιμούμε λοιπόν τους ήρωες, τους μάρτυρες, τους πεσόντες. Δεν θρηνούμε για τον εκ πρώτης όψεως άδικο χαμό τους. Γονατίζουμε μπροστά στη θυσία τους και ανανεώνουμε το φρόνημά μας και τη διάθεση για νέους αγώνες τιμής-δικαίωσης-ελευθερίας.
Έχουμε σαν χρόνο αναφοράς το 1974. Επειδή όμως τίποτε στη ζωή των ανθρώπων αλλά και στην Ιστορία των Εθνών δεν είναι αυθύπαρκτο και άσχετο με άλλα γεγονότα και καταστάσεις, θα ήθελα να επιχειρήσω μία σύνθεση, με κομβικό σημείο την 20η Ιουλίου του 1974, άλλοτε μεν σαν κατάληξη, άλλοτε δε σαν αφετηρία. Πηγαίνοντας τρεις χιλιάδες χρόνια πίσω βρίσκουμε τις καταβολές των Κυπρίων στους αρχαίους Αρκάδες εποίκους την εποχήν του Τρωικού πολέμου. Η κοινή μοίρα του Ελληνισμού είτε βρίσκεται στην Μητροπολιτική Ελλάδα είτε στην Κύπρο πιστοποιείται και την εποχή των Περσικών πολέμων και στην συνδρομή των Κυπρίων στην εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Πριν προχωρήσω θα κάνω μια αναφορά στον Κίμωνα, υιό του Μαραθωνομάχου Μιλτιάδους, ο οποίος είχε μια λαμπρή πορεία και το 449 π.Χ. επικεφαλής 200 τριήρων ξεκίνησε να απελευθερώσει από τους Πέρσες την Κύπρο.

Έδειξε τότε ότι η Κύπρος δεν είναι μακριά και κατεναυμάχησε τους Πέρσες ανοικτά της Σαλαμίνος. Στη σημερινή Λάρνακα, περίλαμπρη ανάμνηση και αναγνώριση αποτελεί η ύπαρξη της Ακτής Κίμωνος...

Τον Ιούλιο του 1974 ο κυβερνήτης του «Λέσβος» Λευτέρης Χανδρινός, ΑΥΤΟΒΟΥΛΩΣ και με κίνδυνο να υποστεί κυρώσεις απεβίβασε τους άνδρες της ΕΛ.ΔΥ.Κ που επέστρεφαν στην Ελλάδα, εξουδετέρωσε την οχύρωση των Τούρκων στην Πάφο με τα πυροβόλα του και με επιδέξιους χειρισμούς επροκάλεσε σύγχυση στους Τούρκους, με αποτέλεσμα να βομβαρδίσουν οι ίδιοι δύο αντιτορπιλικά τους εκ των οποίων το ένα εβυθίσθει.
Κάνοντας ένα άλμα στο χρόνο που είναι γεμάτος με κοινούς αγώνες φτάνουμε στα χρόνια του μεγάλου ξεσηκωμού για την αποτίναξη του επί 400 χρόνια Τουρκικού ζυγού. Η συμμετοχή των Κυπρίων στη Φιλική Εταιρεία εστοίχισε την μαζική δολοφονία από τους Τούρκους του Αρχιεπισκόπου των Μητροπολιτών, προυχόντων, πνευματικών ανθρώπων, ιερέων και πολλών άλλων την 9η Ιουλίου του 1821. Στους Βαλκανικούς πολέμους η συμμετοχή των Κυπρίων στο γιγάντιο εκείνο εγχείρημα που μεγάλωσε την Ελλάδα ήταν αθρόα.

Στο Δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο εκτός από το πάγιο αίσθημα αγάπης και αλληλεγγύης των Κυπρίων προς την Ελλάδα υπήρξε εξαπάτηση από τους Άγγλους, ότι βοηθώντας τον αγώνα κατά του άξονα θα έφερναν πιο κοντά την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.
Αντ’ αυτού απήντησαν με ένα υπεροπτικό «Ουδέποτε» στο αίτημα των Κυπρίων για ΕΝΩΣΗ που εσυνοδεύετο από τις υπογραφές του 96% των κατοίκων τον Ιανουάριο του 1950. Κατόπιν τούτου δεν έμενε άλλη διέξοδος εκτός από τον ένοπλο απελευθερωτικό αγώνα.

Παρά τις μεγαλειώδεις ηθικές και στρατιωτικές νίκες της ΕΟΚΑ η πονηριά των Άγγλων και η είσοδος της Τουρκίας στα γεγονότα οδήγησαν στις θνησιγενείς συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου και την δήθεν Ανεξάρτητη Δημοκρατία της Κύπρου.
Τραγική ειρωνεία, την ανεξαρτησία της υπέγραφαν σαν εγγυήτριες δυνάμεις εκτός από τηn Ελλάδα αν είναι δυνατόν η Μεγάλη Βρετανία και η Τουρκία!! Το πρώτο ισχυρό πλήγμα στη νεαρά Κυπριακή Δημοκρατία εδόθη τον Δεκέμβριο του 1963 οπότε ουσιαστικά έπεσε το σπέρμα της διχοτομήσεως με τη δημιουργία των Τουρκικών θυλάκων.

Η Τουρκία έκτοτε προετοιμάζετο και καραδοκούσε. Η αφορμή για το έγκλημα της Τουρκικής εισβολής εδόθη με το πραξικόπημα της 15 Ιουλίου του 1974. Η Ιστορία κάποτε θα αποδώσει ευθύνες σε γνωστούς σήμερα αυτουργούς αλλά ενδεχομένως και σε κάποιους που τώρα κρύβονται στο απυρόβλητο ένεκα ποικίλων λόγων και ισορροπιών.

Μεταξύ πολλών άλλων ελέγχθη ότι η επιδίωξη της Ενώσεως έφερε τους Τούρκους στην Κύπρο. Ουδέν αναληθέστερον. Η αγάπη της Ελλάδος και ο πόθος της Ενώσεως ζέσταινε τις ψυχές των Κυπρίων στους παγωμένους αιώνες της σκλαβιάς. Και μπορεί με αδιάσειστα ιστορικά τεκμήρια, χωρίς καμία αμφιβολία να αποδειχθεί ότι είναι η εγκατάλειψη της Ενώσεως που έφερε και εγκατέστησε τους Τούρκους στην Κύπρο.
Ελάχιστοι μας διαβάζουν,
ελάχιστοι ξέρουν τη γλώσσα μας,
μένουμε αδικαίωτοι κι αχειροκρότητοι,
σ’ αυτήν τη μακρινή γωνιά,
όμως αντισταθμίζει που γράφουμε ελληνικά. (Κ. Μόντης)

Η αναμέτρηση με την Τουρκία ήταν εντελώς άνιση κι έτσι με την ανοχή αν όxι με την υποστήριξη της Μεγάλης Βρετανίας που ήταν εγγυήτρια δύναμη της Κυπριακής Δημοκρατίας υπερίσχυσε το δίκαιο του ισχυρού και η Τουρκία κατέλαβε το 38% του Κυπριακού εδάφους, εξετόπισε τον μισό πληθυσμό, πρόσφυγες στον τόπο τους και γέμισε την Κύπρο με νεκρούς και άφησε εκατοντάδες οικογένειες με την αγωνία της αναζήτησης του αγνοουμένου …

Αλλά στην Κύπρο το καλοκαίρι του ‘74 δεν ενικήθη ο Έλληνας (Κύπριος και Ελλαδίτης) στρατιώτης. Υστέρησεν η ηγεσία και εχρέωσε την ήττα αλλού. Είναι πλέον καιρός να μάθουν όλοι οι Έλληνες ότι δικαιούνται να είναι υπερήφανοι για τους γονείς τα αδέλφια, τα παιδιά τους που πολέμησαν στην Κύπρο. Γιατί πραγματικά πολέμησαν σαν ημίθεοι, σε έναν άνισο απελπισμένο αλλά συνάμα επικό αγώνα.

Η επέλασις της ηρωικής ΕΛΔΥΚ (Ελληνική Δύναμις Κύπρου) στον ακάλυπτο κάμπο της Μεσαορίας χωρίς καμία κάλυψη και υπό τα πυρά υπερτέρων επίγειων αλλά και αεροπορικών δυνάμεων πρέπει να διδάσκεται στα σχολεία.

Υπάρχει μαρτυρία επιζήσαντος μαχητή της ΕΛΔΥΚ ο οποίος ρώτησε τον αξιωματικό του: «τι παριστούμε τώρα εμείς εδώ, τους τριακόσιους του Λεωνίδα;» Και η απάντησις: «ναι, και αν χρειαστεί θα πέσουμε όλοι για να μην αφήσουμε τα άρματα των Τούρκων να περάσουν». Αυτός, έμεινε εκεί, να φυλάει την παράδοση των Θερμοπυλών.

Οι ήρωες της ΕΛΔΥΚ απέδειξαν περίτρανα ότι ο ποιητής Κώστας Μόντης είχε δίκιο όταν έγραψε:
Κι η Ελλάδα, τελευταίος θάμνος στον γκρεμό
Να τον αρπάζει η λευτεριά και να κρατιέται.

Αξίζει τον κόπο να γίνει ευρέως γνωστό ότι χρειάστηκαν πολλά διαβήματα και παραστάσεις για να πειστούν οι πολιτικοί ταγοί να αναγράψουν επιτέλους και το όνομα Κύπρος στο μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτου. Και το κώλυμα ήταν ότι δεν εκηρύχθη πόλεμος Ελλάδος-Τουρκίας.

Νιώθω την ανάγκη να αναφέρω κάποιες από τις προσωπικές μου εμπειρίες εκείνων των ημερών. Έφεδρος αξιωματικός με πολλαπλά και σοβαρά τραύματα παρακαλούσε να τον περιδέσουμε πρόχειρα για να μπορεί να επιστρέψει στην μάχη. Ίσως αυτή η εικόνα συνέτεινε στην απόφασή μου να εγκαταλείψω το νοσοκομείο και να πάω στην πρώτη γραμμή.

Εκεί συνάντησα ένα έφεδρο αξιωματικό ο οποίος είχε κάταγμα και εντούτοις παρέμεινε μέχρι τέλους μαχητής με το χέρι στο γύψο ενώ μπορούσε κάλλιστα να πάει στο σπίτι του. Κάποιον άλλο τον θυμάμαι να βάλλει με το τυφέκιο κάθε φορά που περνούσαν τα αεροπλάνα από πάνω μας και να φωνάζει «θάρρος ρε θάρρος». Μ’ αυτό το όνομα έχει καταγραφεί στη μνήμη μου.

Ειπώθηκαν πολλά για Έλληνες αξιωματικούς που ήταν ανίκανοι, δειλοί ή λιποτάκτες. Ο Διοικητής που είχα τότε, ο Ιωάννης Μοιραλιώτης από το Αίγιο, στάθηκε ακλόνητος ενώ είχε σοβαρό καρδιακό πρόβλημα. Κι έχει χαραχθεί ανεξίτηλα μέσα μου το απόφθεγμά του «Όταν η διαταγή είναι υποχώρηση, έχει χαλάσει ο ασύρματος».

Ακολούθησαν χρόνια δίσεκτα με πολλές υποχωρήσεις και αναδιπλώσεις αλλά και φωτεινές στιγμές. Η πιο εκωφαντική όμως έκρηξη δικαίου ήταν η μεγαλειώδης άρνηση του Κυπριακού Ελληνισμού να αυτοδιαλυθεί τον Απρίλιο του 2004. Αυτός είναι ένας σταθμός που δικαιούμαστε να γιορτάζουμε. Γιατί είναι μια επιβεβαίωση της ελληνικότητάς μας. Γιατί οι Έλληνες είναι ο μόνος λαός που γιορτάζει την επέτειο εκείνου του ΟΧΙ, που πάγωσε τον φασίστα εισβολέα το 1940. Αλλά ο απόηχός του έρχεται από τις Θερμοπύλες και τον Μαραθώνα, το Μεσολόγγι και το Αρκάδι και φτάνει στον Μαχαιρά και το Δίκωμο.
Όμως οι πρώτοι που όρθωσαν το ανάστημά τους και είπαν ΟΧΙ ήταν ο Προμηθέας και η Αντιγόνηׂ ο πρώτος αψηφώντας την απόλυτη εξουσία της Θεοκρατίας με ενέχυρο το φθαρτό του σώμα, για να φωτιστεί η ΕΛΠΙΔΑ. Η δεύτερη θυσιάζοντας τη ζωή της για να αποδείξει ότι το δίκαιο του ισχυρού δεν αποτελεί κατ’ ανάγκη και ΗΘΙΚΟ δεδομένο.
Τις μέρες μας, περήφανες εκδηλώσεις όπως το ΟΧΙ της Κύπρου στο δημοψήφισμα για το περιβόητο εκείνο κατασκεύασμα συντάραξαν την αλαζονεία της νέας τάξης πραγμάτων και ενέπνευσαν και άλλους λαούς.

Ομολογουμένως η διατήρηση του προβλήματος της Κύπρου εσωτερικά αλλά και διεθνώς στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητος για τόσες δεκαετίες, είναι πράγματι αξιοσημείωτη.
Η μεθοδευμένη όμως διοχέτευση επιλεγμένων πληροφοριών και θέσεων, συχνά μας παγιδεύει σε ψευδαισθήσεις ότι έχουμε γίνει συνταγματολόγοι, πολιτειολόγοι και δεν ξέρω τι άλλο. Ανάγκη να οριοθετήσουμε την αποστολή μας και να ξέρουμε μέχρι που μπορούμε να είμαστε χρήσιμοι.

Τον Μάρτιο παρακολούθησα από την τηλεόραση τον ομιλητή στο μνημόσυνο του Γρηγόρη Αυξεντίου να μιλά για την διζωνική Ομοσπονδία και ότι άλλο άσχετο μπορεί να φανταστεί κανείς σε μια τέτοια στιγμή.
Επιτρέψτε μου να μοιραστώ μαζί σας την αντίδρασή μου.
Τότε, τον Μάρτιο του 1957, ήμουν πολύ μικρός˙αρκετά μεγάλος όμως, για να φωλιάσει ανεξίτηλα στο μυαλό μου το γελαστό πρόσωπο του Γρηγόρη (Αυξεντίου) με το μουστακάκι και το πηλίκιο του Έλληνα Ανθυπολοχαγού. Και δεν μπορούσα να καταλάβω γιατί χαμογελούσε ενώ τον έζωναν οι φλόγες ολούθε. Μετά κατάλαβα. Αυτές οι φλόγες τον ανέβαζαν στον ουρανό.

Χθες το βράδυ τον είδα στον ύπνο μου και δεν χαμογελούσε πια. Ήταν σκυθρωπός και μαραζωμένος όταν μίλησε.
«Δεν θέλω τέτοια μνημόσυνα. Μου φτάνει ένα πιατάκι με κόλλυβα, χωρίς πολλή ζάχαρη και ασημένιες καραμέλες κι ένα γνήσιο δάκρυ για την Κύπρο που δεν έχει ακόμα λευτερωθεί. Ευτυχώς έζησε ο Ματρόζος (Αυγουστής Ευσταθίου) και το ξέρουν όλοι. Το είπα και το εννοούσα ότι ΕΓΩ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΕΘΑΝΩ. Όταν το έλεγα δεν ήταν γιατί δεν αγαπούσα τη ζωή και κάποιους ανθρώπους πάρα πολύ, ήταν γιατί πίστευα ότι έτσι θάδινα Λευτεριά στην Κύπρο.

Ο Κυριάκος (Μάτσης) πρόλαβε και το φώναξε δυνατά και τον άκουσαν οι δολοφόνοι «αν θα βγω, θα βγω πυροβολώντας».

Και ο Ευαγόρας (Παλληκαρίδης) το έγραψε έγκαιρα πως «θα πάρει μιαν ανηφοριά, θα πάρει μονοπάτια, να βρει τα σκαλοπάτια που παν στη Λευτεριά».

Ο Ανδρέας (Ζάκος) σιγοσφυρίζει ακόμα την Ηρωική του Μπετόβεν μαζί με τον Εθνικό Ύμνο. Επειδή στο τελευταίο του γράμμα έλεγε «μόνο με την εκτέλεση θα μείνω για πάντα νέος και αθάνατος» ονομάσαμε τη διαμονή μας, οδό Αιωνίας Νιότης και Αθανασίας.
Το ξαναλέω λοιπόν και εκ μέρους τους. Δεν θέλουμε τέτοια μνημόσυνα, που δεν είναι ούτε θρησκευτικά ούτε εθνικά. Δεν θέλουμε να βλέπουμε κάποιους γερασμένους συμπολεμιστές μας να χειροκροτούν την Τουρκοποίηση της Κύπρου. Γι’ αυτό, σας παρακαλούμε, ή να μας θυμάστε όπως είμαστε πραγματικά και γιατί αγωνιστήκαμε, ή να μας αφήσετε ήσυχους».

Ξύπνησα λουσμένος στον ιδρώτα και δεν ησύχασα μέχρι που έβαλα στο χαρτί αυτά τα λόγια.

Θα αναφερθώ τώρα σε κάτι πρωτόγνωρο για την Κύπρο αλλά και σε παγκόσμια κλίμακα. Με τη βοήθεια του DNA και της μελέτης γενετικού υλικού, γίνεται ταυτοποίηση νεκρών του 1974. Εδώ νιώθω την ανάγκη να υψώσω φωνή διαμαρτυρίας και αγανάκτησης γιατί αποσιωπάται από τους αρμόδιους ότι όλα αυτά τα θύματα της τουρκικής θηριωδίας εξετελέσθησαν εν ψυχρώ, ευρίσκοντο σε ομαδικούς τάφους και οι απέναντι αρνούνται τόσα χρόνια την ύπαρξή τους.

Και η τελευταία πράξη της τραγωδίας. Την βλέπουμε στις τηλεοράσεις και όπως σερβίρεται μοιάζει με δικαίωση. Εκπρόσωποι της πολιτείας περιφέρουν λογύδρια υποκριτικού σεβασμού και φρούδων υποσχέσεων.
Αλλά εκείνες οι γελαστές φωτογραφίες των νέων του ’74 νιώθω ότι φωνάζουν και απορούν πως γίνεται να τους κηδεύουν τα παιδιά τους που είναι μεγαλύτερα από την ηλικία που είχαν εκείνοι όταν στερήθηκαν την ζωή. Και γιατί τους ξεριζώσαμε από εκεί που έπεσαν και φύλαγαν την εθνική μας κληρονομιά;

Να γίνονται κηδείες, να θάβονται χριστιανικά για να αναπαυτεί η ψυχή τους. Αλλά κάθε ομαδικός τάφος κάθε μεμονωμένος λάκκος που κρατούσαν τόσα χρόνια τους πεσόντες, ας είναι στη συνείδησή μας ένας βωμός, ένα θυσιαστήριο, ένα κομμάτι γης που πρέπει να λευτερωθεί.

Ήταν ωραίο μέρος η Κερύνεια. Συνδύαζε την αρμονία του βουνού και της θάλασσας και εξέθρεψε ανθρώπους που αγαπούσαν τη ζωή, την πατρίδα και την πρόοδο. Παρά τη μικρή της έκταση και τον ολιγάριθμο πληθυσμό, είχε εξαιρετική επίδοση σε όλες τις εκφράσεις της ζωής. Την παιδεία, την τέχνη, τον αθλητισμό και πάνω απ’ όλα τους Εθνικούς αγώνες. Ίσως γι’ αυτό βρέθηκε πρώτη στο στόχαστρο του εισβολέα.
Στα χρόνια της καταχνιάς που ακολούθησαν δεν έλειψαν εκδηλώσεις και αποδείξεις ότι υπάρχει φρόνημα και αγωνιστικότης. Μια ομάδα εφέδρων καταδρομέων επανέλαβε το ταξίδι του Κίμωνα με φουσκωτά και η υποδοχή που τους έγινε στην Κύπρο δεν περιγράφεται. Είδα φωτογραφίες από το επίτευγμα αυτών των λεβεντόπαιδων και πιστέψτε με ένιωσα κάτι περισσότερο από περήφανος. Ήταν στιγμές που τα κύματα σκέπαζαν τα πάντα και δεν φαινόταν σημείο ζωής. Άλλες φορές ξεπρόβαλλε δειλά ένα μέρος από την ελληνική σημαία που είχαν όλα τα σκάφη και άλλες στιγμές ολόκληρο το φουσκωτό με τη γαλανόλευκη να κυματίζει περήφανα, δάμαζε τα κύματα.

Και η πλώρη έδειχνε: πορεία Κύπρος...
Υπήρξε όμως και αντίστοιχη συμβολική και πολυσήμαντη κίνηση από την Κύπρο. Όλοι γνωρίζουν πια το καράβι της Κερύνειας, το ναυάγιο που ευρέθη ανοικτά της πόλης μου και είναι φυλακισμένο στο μεσαιωνικό φρούριο. Τα αντικείμενα φυλακίζονται. Δεν φυλακίζονται όμως οι ιδέες.

Τρανή απόδειξη αυτού είναι το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα που προέκυψε από την απαράδεκτη κίνηση των Άγγλων να φυλακίσουν τις σωρούς των ηρώων της ΕΟΚΑ. Νόμιζαν ότι έτσι θα απέτρεπαν εκδηλώσεις διαμαρτυρίας κατά την διάρκεια της κηδείας τους. Πέτυχαν αντ’ αυτού να δημιουργηθεί ένα μοναδικό Μνημείο στον κόσμο. Τα Φυλακισμένα Μνήματα όπου γονατίζουμε, προσκυνούμε και ανανεώνουμε την αγωνιστική μας διάθεση.

Ένα πιστό αντίγραφο εκείνου του καραβιού, που έγινε από την αγάπη και την αυταπάρνηση κάποιων ανθρώπων διέπλευσε όλο το Αιγαίο φέρνοντας στη Μητέρα Πατρίδα το μήνυμα ότι η ψυχή δαμάζει και τα κύματα και το χρόνο και την τεχνολογία.
Μου έτυχε η μεγάλη τιμή να υποδεχθώ στον Πειραιά αυτούς του αγγελιαφόρους της μαχόμενης ελληνικής ψυχής της Κύπρου. Μου παρέδωσαν συμβολικά φως από το καντήλι στον Άγιο Γεώργιο της Πάνω Κερύνειας, της ενορίας μου που κρατούσε συνεχώς αναμμένο μια εγκλωβισμένη. Το φυλάω ευλαβικά στο εικονοστάσι του σπιτιού μου και περιμένω καρτερικά αλλά με πίστη πότε θα σημάνουν οι καμπάνες για Δοξολογία εκεί….

Του Δρ. Νίκου Ιωάννου

Πηγή

Μοιραστείτε

ΓIATI ήθελαν να πεθάνουν;

"ΓIATI ήθελαν να πεθάνουν;", με ρώτησε καθώς κουλουριαζόταν στο ζεστό της κρεβατάκι, κοιτάζοντας με τα γεμάτα απορία ματάκια της. Δέκα μόλις χρονών η Ειρήνη έφυγε γεμάτη απορίες από την επίσκεψη της τάξης της στα Φυλακισμένα Μνήματα. "Δεν φοβόντουσαν κλεισμένοι σε εκείνες τις φυλακές;", "Η μητέρα τους δεν έκλαιγε;", "Δεν πονούσαν όταν απαγχονίζονταν;"

Της εξήγησα ότι οι ήρωες βάζουν πάνω από όλα την πατρίδα και της μίλησα για τα κρατητήρια, για τους μαθητές που ξεχύνονταν στους δρόμους για να διεκδικήσουν την ελευθερία.

"Θα ήθελα να ζω εκείνη την εποχή". Η απάντησή της με σόκαρε. Της είπα ότι οι ήρωες δεν γίνονται πάντα με τα όπλα και τους σκοτωμούς, ότι σήμερα, εποχή του διαλόγου και του σεβασμού μας βοηθά να διεκδικήσουμε με άλλο τρόπο την ελευθερία. Δεν το κατάλαβε.

Ἀνὴρ κατὰ τὸν φύσεως νόμον τὸν ἄνδρα κλαίω·
δὲν χύνονται τὰ δάκρυα ματαίως ἐπὶ τὸν τάφον τῶν εὐδοκίμων.
ΚΑΛΒΟΣ

…τα μεσάνυχτα το μήνυμα διαδίδεται από θάλαμο σε θάλαμο. Οι Άγγλοι στρατιώτες άνοιξαν το κελί του μελλοθανάτου και τον μεταφέρουν στην αγχόνη. Είναι ο Μιχαλάκης Καραολής, ο πρωτομάρτυρας του Κυπριακού Αγώνος. Αγέρωχος και ψύχραιμος οδηγείται προς το μαρτύριο. Λίγο πριν είχε εξομολογηθεί στον ιερέα των Φυλακών και είχε κοινωνήσει. Την ώρα που ο Τουρκο"κύπριος" δήμιος ανοίγει την μακάβρια καταπακτή οι Φυλακές σείονται από συνθήματα και από τον Εθνικό μας Ύμνο. Λίγο αργότερα η διαδικασία επαναλαμβάνεται. Νέα αγωνία, νέα συνθήματα, πάλι ο Εθνικός Ύμνος. Αυτή την φορά το παλικάρι που οδηγείται στην αγχόνη λέγεται Ανδρέας Δημητρίου... Από τότε οι δύο τους αποτελούν αχώριστο δίδυμο στην ιστορική μνήμη και στην καρδιά των Νεοελλήνων. Η Ελλάδα και η Κύπρος γέμισαν δρόμους κι πλατείες με το όνομα Καραολή και Δημητρίου. Κι ο Αγώνας φούντωσε. Το παράδειγμα των δύο νέων που έδωσαν την ζωή τους για την Ελευθερία και την Αυτοδιάθεση-Ένωση χαλύβδωσε πολλούς άλλους. Ο Ελληνισμός ολόκληρος οφείλει ευγνωμοσύνη σ’ αυτά τα παιδιά και σε όλη την γενιά των αγωνιστών της ΕΟΚΑ του 1955-59. Μας χάρισαν την τελευταία ένδοξη σελίδα της Ελληνικής Ιστορίας. Ανεδείχθησαν πρότυπα ηρώων για τις παρούσες και τις μέλλουσες γενεές

Δεν τον τρομάζουν τα κελιά
δεν τον τρομάζει ο χάρος
μονάχα στη μανούλα του
ζητά να δώσουν θάρρος

Τόσο ο Καραολής όσο και ο Δημητρίου υπήρξαν γόνοι φτωχών και άσημων οικογενειών. Οι γονείς τους πάλευαν για την επιβίωση της οικογένειάς τους, μέσα σε πολύ δύσκολες και αντίξοες συνθήκες. Όσοι έζησαν τη δεκαετία του 1950, αλλά και πιο πριν, ξέρουν τι σημαίνει πείνα και δυστυχία. Ο αγώνας για το μεροκάματο από το πρωί μέχρι το βράδυ ήταν το καθημερινό, ολόχρονο πρόγραμμα της μεγάλης πλειοψηφίας του κυπριακού λαού. Στο χωράφι, στο αμπέλι, στο κουτσοδούλι .

Παρ’ όλες, όμως, τις δυσκολίες της ζωής, οι γονείς των δυο ηρώων, έβαλαν τα παιδιά τους στο δρόμο της πίστεως και της πατρίδας. Πιο δύσκολος υπήρξε ο ρόλος της μητέρας του Δημητρίου, Ευδοκίας, αφού ο πατέρας του είχε πεθάνει όταν ο ήρωας ήταν πέντε χρονών. Με βάση την αγωγή των γονιών, λοιπόν, αλλά και τη μάθηση στο σχολείο, στις καρδιές των δυο ηρώων σιγόκαιε πάντα η λαμπάδα της λευτεριάς και αυτό που χρειαζόταν για να εκραγούν, να επαναστατήσουν, ήταν να τους δώσουν το μεγάλο πυρσό κάποιοι άλλοι. Πράγματι, αυτό έγινε πολύ πριν από την 1η Απριλίου ’55. Μυήθηκαν οι ήρωες στον αγώνα και άρχισαν να εργάζονται εντατικά γι’ αυτόν, ώστε την ώρα έναρξης της απελευθερωτικής προσπάθειας αποτελούσαν σημαντικά κλειδιά στους μηχανισμούς του μεγάλου κινήματος.

Μιχαλάκης Καραολής

Ο Μιχαλάκης Καραολής γεννήθηκε στο Παλαιχώρι Ορεινής το 1933, οι δε προετοιμασίες για τον απελευθερωτικό αγώνα το 1954, τον βρήκαν να εργάζεται στο Γραφείο του Φόρου Εισοδήματος, στη Λευκωσία. Τον Ιούνιο του 1955, ο Καραολής ανατίναξε το Γραφείο, τοποθετώντας ωρολογιακή βόμβα σ’ αυτό μέρα Κυριακή, για να μην υπάρξουν θύματα. Ο ήρωας, μαζί με άλλους συναγωνιστές του, υπό την επίβλεψη του Πολύκαρπου Γιωρκάτζη, προέβη επίσης σε σειρά άλλων ενεργειών στην πρωτεύουσα, μεταξύ των οποίων και η εκτέλεση εχθρών του αγώνα.

Σε μια τέτοια περίπτωση, την Κυριακή 28 Αυγούστου ’55, τριμελής ομάδα, από τους Καραολή, Ανδρέα Παναγιώτου και Γιώργο Ιωάννου, εκτέλεσε στην Οδό Λήδρας Έλληνα συνεργάτη των Άγγλων, λοχία του Σπέσιαλ Μπραντς (Ειδικού Κλάδου), που ήταν ένας από πλέον σκληρούς διώκτες της ΕΟΚΑ.
Την ώρα εκείνη γινόταν συγκέντρωση του ΑΚΕΛ στη διπλανή αίθουσα της «Αλάμπρας» – το γνωστό γυναικοπάζαρο της Λευκωσίας. Από τους πυροβολισμούς των αγωνιστών προκλήθηκε σύγχυση μεταξύ πολλών αριστερών που βρίσκονταν στην περιοχή. Ενώ, λοιπόν, ο Καραολής και ο Παναγιώτου, που χρησιμοποίησαν τα πιστόλια τους, έτρεχαν σε σημείο της Λήδρας για να πάρουν τα ποδήλατά τους και να φύγουν, οι παριστάμενοι προσπάθησαν να τους εμποδίσουν. Ο Παναγιώτου, προτάσσοντας το πιστόλι του κατόρθωσε να απομακρυνθεί, ο Καραολής, όμως, δεν το πέτυχε ακριβώς, αφού αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το ποδήλατο και να απομακρυνθεί τρέχοντας.
Εξ αιτίας αυτού, οι Άγγλοι βρήκαν στα αρχεία του Τμήματος Οδικών Μεταφορών ότι το ποδήλατο ανήκε σ’ αυτόν, αφού τότε οι αριθμοί κατασκευής των ποδηλάτων ήταν καταγραμμένοι στα βιβλία του Τμήματος. Έτσι ο Καραολής καταζητήθηκε και έπρεπε, με βάση την τακτική του Διγενή, να καταφύγει στο αντάρτικο.

Ενώ, λοιπόν, οι Άγγλοι τον καταζητούσαν, ο Καραολής ετοιμαζόταν να πάει στην ομάδα του Γρηγόρη Αυξεντίου, στον Πενταδάκτυλο, αφού, στο μεταξύ, έγινε ανεπιτυχής προσπάθεια από την ΕΟΚΑ να καταστρέψει με βόμβα το ποδήλατο του αγωνιστή, σε αποθήκη της Αστυνομίας. Αρχές Σεπτεμβρίου ’55, ο Καραολής ξεκινούσε με αυτοκίνητο, που οδηγούσε ο Ανδρέας Χριστούδης, για να πάει στην ομάδα Αυξεντίου, έχοντας στην τσέπη του συστατικό σημείωμα της ΕΟΚΑ προς τον Αυξεντίου. Το σημείωμα ήταν χειρόγραφο, γραμμένο από τον Αβέρωφ της ΕΟΚΑ, Γιαννάκη Δρουσιώτη, βοηθό του Διγενή στα πρώτα στάδια του αγώνα.

Στο δρόμο προς το Λευκόνοικο, στο τουρκικό χωριό Τζάος, ο Καραολής συνελήφθη από Τουρκο"κύπριους" αστυνομικούς σε οδόφραγμα. Ακολούθησε η δίκη του στο Έκτακτο Κακουργιοδικείο της Λευκωσίας, το οποίο και τον καταδίκασε σε θάνατο. Η καταδίκη του ήταν αποτέλεσμα δυο καταθέσεων Τουρκο"κύπριων" ψευδομαρτύρων, αλλά και της φανερής προκατάληψης των Άγγλων δικαστών και του "δικηγόρου του Στέμματος", που δεν ήταν άλλος από το γνωστό Ραούφ Ντενκτάς.

Κατά το διάστημα της δίκης του Καραολή και μέχρι την καταδίκη του, τα τέλη Νοεμβρίου ’55, η ΕΟΚΑ κατέβαλε πολλές προσπάθειες για απόδρασή του από τις Κεντρικές Φυλακές. Ούτε αυτό πέτυχε, για διάφορους λόγους, για ν’ ακολουθήσει η απόρριψη της έφεσης του Καραολή και η απόρριψη της αίτησης των δικηγόρων του από το Ανακτοσυμβούλιο της Αγγλίας, τον Απρίλη του 1956. Με βάση αυτά, δυστυχώς για τον Καραολή, άλλος δρόμος δεν έμεινε παρά να μαρτυρήσει στην αγχόνη των αποικιοκρατών.


Αντρέας Δημητρίου

Ο Ανδρέας Δημητρίου καταγόταν από τον Άγιο Μάμα Λεμεσού. Γεννήθηκε το 1934 και καταδικάστηκε σε θάνατο, με την κατηγορία ότι πυροβόλησε και σκότωσε Άγγλο στην Αμμόχωστο, στις 28 Νοεμβρίου 1955. Δικάστηκε, καταδικάστηκε σε θάνατο, έκανε έφεση, απορρίφθηκε, όπως απορρίφθηκε και η αίτηση για χάρη, την οποία υπέβαλαν οι δικηγόροι στον Κυβέρνητη Χάρνιγκ. Η δράση του Δημητρίου στην ΕΟΚΑ ήταν πολυσήμαντη. Ήταν δραστήριος και θαρραλέος και δεν δίσταζε να ρισκάρει ακόμα και τη ζωή του, για να πετύχει η όποια επιχείρηση αναλάμβανε. Μια από τις επιχειρήσεις στις οποίες πρωταγωνίστησε ήταν και η αρπαγή όπλων από τις στρατιωτικές αποθήκες Αμμοχώστου, στις οποίες εργαζόταν. Η επιχείρηση πέτυχε απόλυτα και η ΕΟΚΑ ενισχύθηκε σημαντικά.


Σκληρά αντίποινα

Τον απαγχονισμό των Καραολή και Δημητρίου ακολούθησαν σκληρά αντίποινα της ΕΟΚΑ, που ήταν η εκτέλεση δυο Άγγλων στρατιωτών – των Γκόρντον Χιλ και Ρόναλντ Σίλτον – τους οποίους η Οργάνωση είχε απαγάγει και κρατούσε. Τα πτώματα των στρατιωτών αυτών βρέθηκαν αργότερα, στην περιοχή Πενταδακτύλου και στο Πραστειό Μεσαορίας, αντίστοιχα. Η ΕΟΚΑ σχεδίασε επίσης επίθεση κατά του αστυνομικού σταθμού Παλαιχωρίου, που θα γινόταν την ημέρα του απαγχονισμού των δυο ηρώων. Λόγω του ότι, όμως, οι Άγγλοι είχαν ενισχύσει σε μεγάλο βαθμό τη φρουρά του σταθμού, η ομάδα που σχεδίασε την επιχείρηση δεν ρίσκαρε και το ανέβαλε. Στην Ελλάδα, βίαιες συγκρούσεις μεταξύ αστυνομίας και χιλιάδων διαδηλωτών, που διαμαρτύρονταν για τον απαγχονισμό των Καραολή και Δημητρίου, είχαν ως αποτέλεσμα το θάνατο τεσσάρων ατόμων και των τραυματισμό πέραν των 200.

Στην Αγγλία, η κοινή γνώμη αντιμετώπισε με αίσθημα φρίκης τους απαγχονισμούς. Η εφημερίδα "Ντέιλι Χέραλντ", εκφραστικό όργανο του Εργατικού Κόμματος, επέκρινε την απόφαση για τους απαγχονισμούς και πρόσθετε: "Πρόκειται περί επαναλήψεως των σφαλμάτων, τα οποία διαπράχθηκαν στην Ιρλανδία. Η Κύπρος έχει εξεγερθεί και η ειρήνη δεν είναι δυνατό να αποκατασταθεί στη νήσο, παρά με την υποστήριξη του κυπριακού λαού. Η σημερινή πολιτική δεν είναι δυνατό να οδηγήσει σε οτιδήποτε άλλο, παρά στη συμφορά".

Οδηγήθηκε στην αγχόνη στις 10 Μαΐου 1956 τραγουδώντας τον εθνικό ύμνο μαζί με τον Ανδρέα Δημητρίου. Εκτελέστηκε πρώτος λέγοντας: "Εμένα δεν πρέπει να με λυπάστε, αφού εγώ δεν βρίσκω λόγο για να με κλαίω, ούτε οι συγγενείς μου πρέπει να με κλαίνε".

Οι Άγγλοι δεν επέτρεψαν στην οικογένειά του να πάρει το σώμα του και να το θάψει, αλλά αντ’ αυτού το έθαψαν οι ίδιοι σε ένα περιφραγμένο χώρο εντός των φυλακών, τα λεγόμενα Φυλακισμένα Μνήματα. Η εκτέλεση αυτών των Κυπρίων αγωνιστών προκάλεσε εντονότατο ρεύμα αγανάκτησης σ΄ ολόκληρο τον κόσμο. Στην Αθήνα πραγματοποιήθηκαν πολλές συγκεντρώσεις και πορείες. Τιμής ένεκεν ο Δήμος Αθηναίων μετονόμασε την οδό Λουκιανού όπου και το οίκημα της Αγγλικής Πρεσβείας σε οδό Καραολή και Δημητρίου, το ίδιο έπραξε και ο Δήμος Πειραιά μετονομάζοντας την οδό Ναυάρχου Μπητ στη σημερινή οδό Καραολή και Δημητρίου.

Ο Μιχαλάκης Καραολής κατά την διάρκεια της κράτησης του ανέφερε σε ένα γράμμα προς τους φίλους του τα παρακάτω:

Τα ελληνόπουλα δεν ξέρουν
μόνο πως πρέπει να ζουν.
Ξέρουν και πώς να πεθαίνουν
Kαι πως την πατρίδα να τιμούν.

Σας ευχαριστούμε αδέρφια! Αιωνία σας η μνήμη.

ethnikolaikometwpo

Μοιραστείτε

Σαν σήμερα οι Ελεύθεροι βροντοφώναξαν: ΕΛΛΑΣ – ΚΥΠΡΟΣ – ΕΝΩΣΙΣ! Επέτειος της ΕΟΚΑ.

Σαν σήμερα, ξεκίνησε η πλέον άνιση επανάσταση του περασμένου αιώνα. Η μόνη επανάσταση που γονάτισε την Βρετανική Αυτοκρατορία. Παιδιά, μαθητούδια, Παλικάρια, Γυναίκες – Παλλάδες. Όλες στον αγώνα.

Παιδιά του δημοτικού έμειναν τυφλά από τα βασανιστήρια των ιμπεριαλιστών: “Τσέρω ποιός είναι μα ε λαλέω τίποτα”. Αυτές τις… λέξεις τις ξεστόμισε ένα πεντάχρονο παιδί στους πάνοπλους Βρεταννούς ιμπεριαλιστές που έψαχναν έναν συγγενή του, τομεάρχη της ΕΟΚΑ. Άρχισαν τις νουθεσίες, έπειτα πήραν το παιδάκι στα κρατητήρια της Βασίλισσας και το επέστρεψαν στη μάνα του τυφλό από τα βασανιστήρια. Οι κραυγούλες του ακούγονταν όλη νύχτα σε μεγάλη απόσταση και θρυμμάτιζαν τις καρδιές των υπόδουλων – ελεύθερων ανθρώπων. “Ε λάλησα μανούλα”... (Το όπλο για τα φράγκα και το όπλο για την Ιδέα)

Ημίθεοι Ευαγόρες βάδιζαν περήφανα στην Αγχόνη. Όχι, δεν έπαιρναν τηλέφωνο τον Βουλευτή μπαμπά τους να κουβαλήσει μία στρατιά “αστούς” δικηγόρους και να δειλιάσει, να συρθεί, να πουλήσει τις όποιες “ιδέες” του μπροστά στην αστική δικαιοσύνη.

Στην “μαμά Ελλάδα”; Εκεί πραγματικά έγινε η φασιστικότερη καταστολή ανοιχτής συγκέντρωσης μετά τον εμφύλιο. Ο “εθνάρχης”, πιστός υπηρέτης των Βρετανών ιμπεριαλιστών, χτύπησε με τον στρατό τις χιλιάδες κόσμου που κατέβηκαν αυθόρμητα στους δρόμους φωνάζοντας:

ΕΛΛΑΣ – ΚΥΠΡΟΣ – ΕΝΩΣΙΣ

Αυτή την φασιστική καταστολή κανείς δεν τη θυμάται, κανείς δεν την επικαλείται. Τους δολοφονημένους πολίτες στη μέση του δρόμου, σε κάθε γειτονιά. Δεν κρατούσαν βλέπετε εμπριμέ σημαιάκια. Δε φώναζαν για τις μετατάξεις στο δημόσιο ή την πορτοφόλα. Αυτά τα παραδείγματα είναι βλέπετε ο τρόμος για το εξουσιαστικό κράτος και παρακράτος. Θα το θυμηθούμε όμως αυτό το δίδαγμα, σύντομα. Γιατί σύντομα ο λαός θα ξαναβγεί στους δρόμους και κάποιοι θα φεύγουν με ελικόπτερα.

Τιμή και δόξα στους Ήρωες, κρεμάλα στις Κουκούλες. Αυτό είναι το διαχρονικό σύνθημα που τιμούμε σήμερα. Πάντα ίδιοι οι Ήρωες, ίδιες και οι Κουκούλες!

---

Ο αγώνας της ΕΟΚΑ ήταν η δυναμική διεκδίκηση του προαιώνιου απελευθερωτικού πόθου του Κυπριακού Ελληνισμού, όπως ο πόθος διακηρύχθηκε με το Δημοψήφισμα της l5ης Ιανουαρίου, l950, όταν το 97 % του λαού αξίωσε την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Ήταν η μαχητική αντίσταση της γενιάς του ‘55, στις επανειλημμένες αρνήσεις του κατακτητή για εθνική λύτρωση της νότιο-ανατολικότερης εσχατιάς της Ρωμιοσύνης.

Ήταν μια ηρωική τετράχρονη εποποϊία, που μετουσίωσαν σε ιστορική πραγματικότητα οι Θυσίες, οι προσδοκίες, οι προσευχές κι οι απαιτήσεις των Κυπρίων , που έζησαν κι αγωνίστηκαν πριν, για να πυργώσουν με τα κορμιά τους του απελευθερωτικό Θρίαμβο της ιδιαίτερης πατρίδας τους.

Η απολυτρωτική θέλήση διαδηλώθηκε με αλλεπάλληλες εξεγέρσεις του λαού σ’ αυτό το σταυροδρόμι του κόσμου. Στους τρεις αιώνες της πρώτης τουρκοκρατίας, από το l570-1878, σημειώθηκαν αλλεπάλληλοι ξεσηκωμοί και το αίμα των Ελλήνων της Κύπρου πότισε το δέντρο της λευτεριάς από τη μια ως την άλλη άκρη του νησιού.

Κύπριοι εθελοντές συγκροτούσαν τη φάλαγγα των Κυπρίων κι έσπευδαν στην Ελλάδα κάθε φορά που οι σκλάβοι άρπαζαν τα όπλα κι άρχιζαν τον πόλεμο για την αποτίναξη του δουλικού ζυγού. Αν από τα μνήματα των Κυπρίων που έπεφταν στα πεδία των μαχών βλάσταναν κυκλάμινα, η Ελλάδα θα ευώδιαζε Πενταδάχτυλο, από το Μεσολόγγι ως το Φάληρο, από τη Μακεδονία ως την Κρήτη, από την ‘Ήπειρο ως τη Σμύρνη, ως την Πέργαμο, ως τα βάθη της Μικρασίας.

Πρώτη μέριμνα των Κυπρίων μετά του απελευθέρωση του l827 και το σχηματισμό ανεξάρτητου Ελληνικού κράτους, ήταν το μήνυμα στον Κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια για λευτεριά του νησιού κι ενσωμάτωση του στο μητρικό κορμό. Από την πρώτη ώρα της Αγγλοκρατίας, ο Αρχιεπίσκοπος Σωφρόνιος χαιρέτισε το στρατηγό Γκάρνετ Γούλσλεϋ με το σάλπισμα του ενωτικού μας πόθου. Για τον απελευθερωτικό εθνικό πόθο πολέμησαν οι Κύπριοι στους 8αλκανικούς πολέμους του l 9l 2-l 3 και στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, με την ενωτική αξίωση πήρε φωτιά η Κύπρος στα Οκτωβριανά του l93l, με τη σημαία της λευτεριάς οι 35 χιλιάδες Κύπριοι κατατάγηκαν στα σώματα εθελοντών του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου. Κι όταν η αποικιοκρατία δεν τήρησε τις υποσχέσεις της, όταν η Αγγλοκρατία αρνήθηκε τους τόμους του Δημοψηφίσματος, οι Κύπριοι αποφάσισαν να σταματήσουν τη ροή του χρόνου της δουλείας. Άρπαξαν τις ιερές σημαίες, σήκωσαν τις γροθιές κι από τα στήθια του λαού βροντερή αντιλάλησε η Αισχύλεια ιαχή του Μαραθώνα και της Σαλαμίνας: Ίτε παίδες Ελλήνων…. ο λαός έπιανε τον κασμά του αγώνα κι έβαζε μπρος να συντρίψει το γρανίτη της ξένης τυραννίας.

Η προπαρασκευή

Η έναρξη της προπαρασκευής του απελευθερωτικού αγώνα σηματοδοτείται με τον όρκο της 7ης Μαρτίου l953, στην Αθήνα. Δώδεκα Έλληνες ορκίστηκαν κι υπέγραψαν το ιστορικό έγγραφο που απετέλεσε το συμβόλαιο της επανάστασης. Στους πρωτεργάτες, ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Μακάριος Γ’ που ανέλαβε την πολιτική ευθύνη του αγώνα κι ο τότε Συνταγματάρχης ε.α. Γεώργιος Θεοδώρου Γρίβας, ο πολεμικός αρχηγός, που ενσάρκωσε το Βυζαντινό ημίθεο. Ο Διγενής αφίχθηκε μυστικά στην Κύπρο κι οργάνωσε τον αγώνα που διεξάχθηκε τέσσερα χρόνια στους κόσμους -ου θρύλου. του δράματος και του ηρωισμού. Στα κράσπεδα των ιερών Θυσιαστηρίων της λευτεριάς. Στα αιματόβρεχτα πεδία των ριψοκίνδυνων αποστολών. στις αγχόνες, στους Θαλάμους βασανιστηρίων, στα κρατητήρια, στις φυλακές, στο αντάρτικο, στα βουνά και στις πεδιάδες, στις πολιτείες και στα χωριά, όπου καταξιώθηκε ο Κυπριακός Ελληνισμός, γράφοντας τ’ όνομα του με το αίμα του στις στήλες της άφθαρτης δόξας.

Η άφιξη

O Διγενής έφθασε στην ακτή της Χλώρακας στις l0 Νοεμβρίου l 954, ύστερα από έναν περιπετειώδες πλουν μ’ ένα μικρό καίκι. Ο Αρχηγός φρόντισε να μεταφερθούν στο νησί τα πρώτα όπλα και πυρομαχικά κι αμέσως αποδύθηκε στην υπεράνθρωπη προσπάθεια οργάνωσης κι εκπαίδευσης στην επανάσταση, Ελλήνων νέων της Κύπρου, που ουδέποτε ασχολήθηκαν με όπλα και βόμβες. Νέων απειροπόλεμων. Τους νέους επιστράτευε κι όρκιζε ο ρασοφόρος Παπασταύρος Παπαγαθαγγέλου, κυρίως από τις ομάδες της Ορθόδοξης Χριστιανικής 0ργάνωσης Νέων. Ταυτόχρονα. ο Αρχιεπίσκοπος με την εθναρχική του αίγλη, από τους άμβωνες των εκκλησιών κήρυττε το ενωτικό ιδεώδες, εμπνέοντας τον κόσμο με πύρινες ομιλίες και συγκλονιστικές εξάρσεις, όπως την ορκωμοσία της Φανερωμένης στις 28 Αυγούστου l954, όταν ο Μακάριος όρκισε το λαό για αγώνα “άνευ υποχωρήσεων, άνευ παραχωρήσεων, άνευ συμβιβασμού” για την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.

Η 1η Απριλίου 1955

Ο αγώνας εκράγηκε στις 0.30″ το πρωί της lης Απριλίου 1955, ξημερώματα Παρασκευής. Η Κύπρος μετατράπηκε ξαφνικά σε ένα κοχλάζον ηφαίστειο που με τη φωτιά του καταύγαζε τον κόσμο και με τις υποχθόνιες δονήσεις του έσειε τα θεμέλια της γης. ‘Ήταν απίστευτο. Ο εχθρός αλαφιάστηκε. Ο λαός ένιωσε να του θερμαίνει την καρδιά η άγια φωτιά. Η νιότη πυρπολήθηκε. Τα λάβαρα των αιώνων υψώθηκαν στα κάστρα. Ολόκληρο το νησί έγινε μια απέραντη γαλανόλευκη σημαία. Κι η μπαρούτοκαπνισμένη ατμόσφαιρα ηλεκτρίστηκε από τα πολεμικά τροπάρια του Γένους και τα εμβατήρια του ξεσηκωμού.

Το έθνος ξύπνησε, έστησε αυτί κατά το νότο, η μνήμη της Αγίας Λαύρας φύσηξε σαν πνοή ζωογόνα για να φλογίσει την Ψυχή και να Θεριέψει το εθνικό όνειρο. Εκείνη την πρώτη νύχτα χτύπησε ο Γρηγόρης Αυξεντίου με την ομάδα των Αμμοχωστιανών στη Δεκέλεια. με αποστολή να προκαλέσουν διακοπή του ηλεκτρικού ρεύματος και συσκότιση σ’ όλο το νησί. Ο Μάρκος Δράκος με την ομάδα “Αστραπή” ανατίναξαν το Ραδιοφωνικό σταθμό. Άλλες ομάδες ανάλαβαν αποστολές σε προκαθορισμένα σημεία σε διάφορες περιοχές. Την αφετηρία της ιστορίας της δόξας, οριοθέτησε με τη θυσία του ο πρώτος νεκρός. Ο Μόδεστος Παντελή. Ο ήρωας πέθανε από ηλεκτροπληξία ενώ επιχειρούσε να καταστρέψει τα ηλεκτροφόρα Καλώδια. Χρησιμοποίησε σχοινί που είχε υγρανθεί από τη νυχτερινή ανοιξιάτικη νοτιά

Την 1η Απριλίου 1955, η Κύπρος ξύπνησε αναστατωμένη πριν να ροδίσει η αυγή. βγήκε στους δρόμους απορώντας. Το μυστικό της το αποκάλυψε ο Αυγερινός της ελευθερίας που μεσουράνησε μετά τις πρώτες εκρήξεις. Η πατρίδα φόρεσε τα γιορτινά της κι έκανε το σταυρό της. Το πανηγύρι του αγώνα άρχιζε. Ο άγγελος του λυτρωμού φτεροκοπούσε και μετέδιδε από πόρτα σε πόρτα το άγγελμα του ξεσηκωμού. Κι ο Διγενής κυκλοφορούσε την προκήρυξή του.

To σάλπισμα της λευτεριάς

ΠΡΟΚΗΡΥΞΙΣ ΤΟΥ ΔΙΓΕΝΗ 1 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1955

ΠΡΟΚΗΡΥΞΙΣ
Μέ τήν βοήθειαν τού θεού, μέ πίστιν εις τόν τίμιον αγώνα μας, μέ τήν συμπαράστασιν ολοκλήρου τού Ελληνισμού καί μέ τήν βοήθειαν τών Κυπρίων, αναλαμβάνομεν τόν αγώνα διά τήν αποτίναξιν τού Αγγλικού ζυγού, μέ σύνθημα εκείνο τό οποίον μάς κατέλιπαν οι πρόγονοί μας ως ιεράν παρακαταθήκην: “‘Η τάν ή επί τάς”.
Αδελφοί Κύπριοι,
Από τά βάθη τών αιώνων μάς ατενίζουν όλοι εκείνοι οι οποίοι ελάμπρυναν τήν Ελληνικήν Ιστορίαν διά νά διατηρήσουν τήν ελευθερίαν των: οι Μαραθωνομάχοι, οι Σαλαμινομάχοι, οι Τριακόσιοι τού Λεωνίδα καί οι νεώτεροι τού Αλβανικού έπους. Μάς ατενίζουν οι αγωνισταί τού 1821, οι οποίοι καί μάς εδίδαξαν ότι η απελευθέρωσις από τόν ζυγόν δυνάστου αποκτάται πάντοτε μέ τό αίμα. Μάς ατενίζει ακόμη σύμπας ο Ελληνισμός, ο οποίος καί μάς παρακολουθεί μέ αγωνίαν, αλλά καί μέ εθνικήν υπερηφάνειαν. ‘Ας απαντήσωμεν μέ έργα, ότι θά γίνωμεν “πολλώ κάρρονες” τούτων.

Είναι καιρός νά δείξωμεν εις τόν κόσμον, ότι εάν η διεθνής διπλωματία είναι άδικος καί εν πολλοίς άνανδρος, η Κυπριακή ψυχή είναι γενναία. Εάν οι δυνάσται μας δέν θέλουν νά αποδώσουν τήν λευτεριά μας, μπορούμε νά τήν διεκδικήσωμεν μέ τά ίδια μας τά χέρια καί μέ τό αίμα μας. ‘Ας δείξωμεν εις τόν κόσμον ακόμη μιά φορά ότι καί τού σημερινού ‘Ελληνος “ο τράχηλος ζυγόν δέν υπομένει”. Ο αγών θά είναι σκληρός. Ο δυνάστης διαθέτει τά μέσα καί τόν αριθμόν. Ημείς διαθέτομεν τήν ψυχήν, έχομεν καί τό δίκαιον μέ τό μέρος μας. Γι’ αυτό καί θά νικήσωμεν.

Διεθνείς διπλωμάται, ατενίσατε τό έργον σας. Είναι αίσχος εν εικοστώ αιώνι, οι λαοί νά χύνουν τό αίμα των διά νά αποκτήσουν τήν λευτεριά των, τό θείον αυτό δώρον, γιά τό οποίον καί εμείς επολεμήσαμεν παρά τό πλευρόν τών λαών σας, καί γιά τό οποίον σείς τουλάχιστον διατείνεσθε ότι επολεμήσατε εναντίον τού ναζισμού καί τού φασισμού.

Έλληνες, όπου καί άν ευρίσκεσθε, ακούσατε τήν φωνήν μας: Εμπρός, όλοι μαζί γιά την λευτεριά τής Κύπρου μας.

Ε.Ο.Κ.Α
Ο ΑΡΧΗΓΟΣ
ΔΙΓΕΝΗΣ

Η ύστατη πνοή του Μόδεστου Παντελή αποτέλεσε το εναρκτήριο σάλπισμα της μάχης της γενιάς του ‘55. που βάσταξε τέσσερα χρόνια. ως το Φεβρουάριο του l959 και πέρασε από ολοκαυτώματα, τόπους συγκρούσεων που αγιάστηκαν με το αίμα των πιο άξιων παιδιών του λαού μας. από χώρους φριχτής δοκιμασίας της αξίας του ανθρώπου, από δεσμωτήρια αφάνταστων κακουχιών. από πεδία Ομηρικών αναμετρήσεων. από την αγχόνη των Κεντρικών Φυλακών Λευκωσίας.

H Αγγλοκρατία πετάχτηκε από την αποικιοκρατική της νάρκη κι αντέδρασε στην αρχή σπασμωδικά κι ύστερα με οργανωμένη σκληρότητα. 0 Κυβερνήτης P.Π. ‘Αρμιτεητζ θέσπισε στις 15 Ιουλίου 1955 νόμο για προσωποκράτηση χωρίς δίκη. Η αστυνομία άρχισε τις συλλήψεις, Οι αγωνιστές εγκλείονταν στις Κεντρικές Φυλακές κι ύστερα στο Φρούριο Κερύνειας από όπου αποτολμήθηκε η θεαματική απόδραση των 16 με επικεφαλής το Μάρκο Δράκο. Ακολούθως ιδρύθηκαν τα Κρατητήρια Κοκκινο- τριμιθιάς, Πύλας, Πολεμίου και άλλα κατά το πρότυπο των Χιτλερικών στρατοπέδων συγκέντρωσης, ενώ στις Κεντρικές Φυλακές εγκλείονταν οι κατάδικοι. Η Αγγλική Κυβέρνηση, διαπιστώνοντας τη δύναμη του αγώνα και την ακμαιότητα του ηθικού των Κυπρίων, αντικατάστησε τον κυβερνήτη με το σκληροτράχηλο στρατάρχη σερ Τζων Χάρτινγκ που αφίχθηκε στο νησί αποφασισμένος να συντρίψει την ΕΟΚΑ δια πυρός και σιδήρου. Μα ο έμπειρος στην αντιμετώπιση επαναστάσεων στρατάρχης, δοκίμασε οδυνηρές εκπλήξεις από τη στιγμή που πάτησε το πόδι του στην επαναστατημένη Κύπρο.

Οι τηλεβόες της ιστορίας τον καλωσόρισαν με την προαιώνια ιαχή των Ελλήνων ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ‘Η ΘΑΝΑΤΟΣ, ενώ ο “Ζήδρος” – ο Γρηγόρης Αυξεντίου – με την αντάρτικη ομάδα του επιχειρούσαν από τον Πενταδάχτυλο μιαν αστραπιαία επιδρομή στον αστυνομικό σταθμό Λευκονοίκου κι άρπαζαν τον οπλισμό. Η μάχη των Σπηλιών 0 αγώνας περνούσε διαρκώς από δραματικές φάσεις και πρωτάκουστες για την Κύπρο ηρωικές εξορμήσεις. Οι κίνδυνοι τεράστιοι κι αιφνιδιαστικοί άπλωναν βαριά την απειλή στα ημερονύχτια της ΕΟΚΑ κι οι κρίσιμες αναμετρήσεις διαδέχονταν η μια την άλλη όπως του εικοσιτετράωρου της 11 ης προς τη 12η Δεκεμβρίου 1955. Αναπάντεχα, το μουντό εκείνο πρωινό της 11ης Δεκεμβρίου, το νήμα της ΕΟΚΑ άγγιζε την κόψη του ξυραφιού κι αν ο Θεός δεν έβαζε το χέρι του, ο απελευθερωτικός αγώνας θα αποκεφαλιζόταν με το θάνατο του Διγενή στη μάχη των Σπηλιών ή με το σκοτωμό του κατά τη δραματική ιχνηλασία που ακολούθησε μέσα στην πυκνότατη ομίχλη που σκέπαζε τις Τροοδιτικές βουνοκορφές, στο αντάρτικο αγιάζι και την καταρρακτώδη βροχή που έδερνε την πλάση. 0 στρατός προωθήθηκε στην κορυφογραμμή όπου είχε μεταφέρει το Αρχηγείο του ο Διγενής, σε τρία λημέρια πάνω από τα Σπήλια, στην κορφή που δέσποζε τις ορεινές περιοχές. 0 Διγενής αντέδρασε με ψυχραιμία και ακρίβεια στο συντονισμό ενεργειών. Ανέθεσε στο Γρηγόρη Αυξεντίου την κάλυψη των κινήσεων απαγκίστρωσης. Κι “ο Ρήγας” θαυματούργησε. Εκμεταλλεύθηκε την καταχνιά, έκανε σωστή εκτίμηση των συνθηκών, πήρε θέση μάχης, πυροβόλησε με το αυτόματό του ομάδες Αγγλων στρατιωτών που ορειβατούσαν σε αντιμέτωπες βουνοπλαγιές κι ενώ ο ίδιος κατρακυλούσε στην απότομη χαράδρα ο ορυμαγδός της μάχης αντιλαλούσε στα φαράγγια. Οι Άγγλοι χτυπιούνταν αναμεταξύ τους σε μια πολύνεκρη σύγκρουση στην κρίσιμη ώρα διαφυγής του Διγενή και των ανταρτών. Τρεις μέρες μετά, στις 15 Δεκεμβρίου 1955, εγκαινιαζόταν η πάλη με το θάνατο στα μαρμαρένια αλώνια τωυ ελληνικών αιώνων. Πρώτος νεκρός αντάρτης, ο Χαράλαμπος Μούσκος, που έπεσε στη μάχη των Σόλων Στις 7 Φεβρουαρίου 1956, έπεφτε ο πρώτος μαθητής, ο Πέτρος Γιάλλουρος από το Ριζοκάρπασο, τελειόφοιτος και αρχηγός του Ελληνικού Γυμνασίου Αμμοχώστου. Τον πυροβόλησε Άγγλος δεκανέας στο στήθος, στη διάρκεια διαδήλωσης σε δρόμο των Βαρωσίων. Τελευταίες του λέξεις ήταν η ενωτική ζητωκραυγή. Στις 7 Μαρτίου 1956 οι Άγγλοι εξορίζουν τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο, το Μητροπολίτη Κυρηνείας Κυπριανό, τον Παπασταύρο Παπαγαθαγγέλου και τον Πολύκαρπο Ιωαννίδη. Στις 9 Μάϊου 1956 το χέρι του δημίου των Κεντρικών Φυλακών άνοιγε την καταπακτή της κρεμάλας με πρωτομάρτυρες το Μιχαλάκη Καραολή και τον Ανδρέα Δημητρίου. 0 τραγικός χορός των αγωνιστών που απαγχονίστηκαν συμπληρώθηκε με τον Ανδρέα Ζάκο, το Χαρίλαο Μιχαήλ και τον Ιάκωβο Πατάτσο στις 9 Αυγούστου 1956, του Ανδρέα Παναγίδη, το Μιχαήλ Κουτσόφτα και το Στέλιο Μαυρομμάτη στις 21 Σεπτεμβρίου 1956 και τον Ευαγόρα Παλληκαρίδη στις 13 Μαρτίου 1957. Στις 31 Αυγούστου 1956 έπεσαν στη φοβερή μάχη του Νοσοκομείου Λευκωσίας τα στελέχη του Εκτελεστικού Ιωνάς Νικολάου και Κυριάκος Κολοκάσης από το Γέρι.

H μάχη διεξάχθηκε κατά την επιχείρηση απελευθέρωσης του φυλακισμένου αγωνιστή Πολύκαρπου Γιωρκάτζη. Κατά την ανταλλαγή πυρών σκοτώθηκε και ο φαρμακοποιός του Νοσοκομείου Κούλλης Κυριακίδης και τραυματίστηκε μέλος της αποστολής. Πολύνεκρο ήταν και το 1957, με τις Θυσίες στελεχών του αγώνα και τα ολοκαυτώματα που πρόσδωσαν στην ιερή διεκδίκηση της ΕΟΚΑ νέες διαστάσεις. Αυτή τη φορά το χορό του Θανάτου έσυρε ο Μάρκος Δράκος, την άγρια νύκτα της 18ης Ιανουαρίου 1957, που έλεγες πως ξεπετάχτηκε από τηυ Αινειάδα του Βιργίλιου. Έβρεχε, έριχνε χαλάζι, κεραυνοί αυλάκωναν το μαύρο στερέωμα, συγκλόνιζαν οι βροντές τα Σολιάτικα βουνά, εκτυφλωτικές οι αστραπές φωταγωγούσαν τα φαράγγια. 0 Μάρκος Δράκος ξεκίνησε με τρεις ακόμα αντάρτες για να συναντήσουν το σύνδεσμο. Έπεσαν σ’ ενέδρα των Άγγλων που άρχισαν να τους πυροβολούν με καταιγιστικά πυρά. Πήραν Θέσεις μάχης οι αντάρτες, απαγκιστρώθηκαν έρποντας. γύρισαν στο λημέρι. Με παρότρυνση του Δράκου προσευχήθηκαν και μουρμούρισαν το Θρησκευτικό ύμνο που αγαπούσε ο Μάρκος. Την αντάρτικη ψαλμουδιά συνόδευαν με την υπόκρουση τους οι καταρράχτες του ουρανού. Ξαπόστασαν και με εισήγηση του Κώστα Λόίζου, από το Μαραθόβουνο – Θυσιάστηκε αργότερα – δρασκέλισαν την απλαγιά πάνω από την Ευρύχου. 0 Μάρκος Δράκος προχωρούσε πρώτος. Οι αγωνιστές έπεσαν πάλι σ’ ενέδρα των Άγγλων που άρχισαν να πυροβολούν. 0 αρχηγός της ομάδας ανταπέδωσε τα πυρά. Οι αντάρτες δεν μπορούσαν να πυροβολήσουν μια και προπορευόταν ο Μάρκος. 0 Άγγλος στρατιώτης Γούντ είδε το Μάρκο στη λάμψη μιας αστραπής.

“Ενώ φρουρούσα, αντίκρισα ξαφνικά μπροστά μου ένα πρόσωπο. Παραμείναμε κι οι δύο ακίνητοι για μερικά δευτερόλεπτα, βλέποντας ο ένας τον άλλο και στη συνέχεια έριξα μια ριπή με το αυτόματό μου. Κατά τη μαρτυρία ακολούθησε ανταλλαγή πυρών. 0 Δράκος όμως ήταν νεκρός. Το δράμα της 3ης Μαρτίου 1957. άρχισε στις 6 το πρωί σε μιαν απλαγιά τωυ βουνών του Μαχαιρά. πιο κάτω από το ομώνυμο μοναστήρι της Παναγίας. Εκεί βρισκόταν ο Γρηγόρης Αυξεντίου με τους τέσσερις συντρόφους του. Στο κρησφύγετο που έδειξε στον Αγγλικό στρατό το χέρι της προδοσίας. Πολιόρκησαν το λημέρι οι στρατιώτες, κάλεσαν τον Αυξεντίου να παραδοθεί με τους αντάρτες του. 0 Λυσιώτης ήρωας διέταξε του άνδρες του να βγουν. 0 ίδιος είχε ήδη αποφασίσει να πεθάνει. “Εγώ Θα πολεμήσω και θα πεθάνω, Πρέπει να πεθάνω”, είπε στον αδελφικό του φίλο Αντώνη Παπαδόπουλο. Εμεινε μόνος στο λημέρι ο Αυξεντίου. Κι όταν οι Άγγλοι τον κάλεσαν ξανά να παραδοθεί, στις χαράδρες αντιλάλησε η παμπάλαια κραυγή των Θερμοπυλών: Μολών λαβέ 0 δεκανέας Μπράουν πλησίασε το κρησφύγετο και κάλεσε και πάλι το Γρηγόρη να παραδοθεί. Το αυτόματο της ελευθερίας κροτάλισε κι ο υπαξιωματικός έπεφτε νεκρός. Πέταξαν μια βόμβα από το στόμιο του λημεριού. Εκράγηκε. Τραυμάτισε το παλικάρι στο λαιμό και στο γόνατο. Στη συνέχεια οι Άγγλοι έσπρωξαν έναν από τους συντρόφους του Γρηγόρη, να μπει στο κρησφύγετο. Προθυμοποιήθηκε να δέσει τις πληγές και πήρε την απάντηση: “Δεν έχουμε καιρό να χάνουμε με τα τραύματα. Πάρε τ’ όπλο σου”. Πολεμούσαν και κουβέντιαζαν. Ο Αυξεντίου συμβούλευε τον αντάρτη του πώς να μάχεται. Η άμυνα ήταν αποτελεσματική. Μετά από κάθε έκρηξη ακούγονταν βογκητά πόνου από τους Άγγλους που αναγκάζονταν να οπισθοχωρούν. Η μάχη πέρασε από διάφορες φάσεις. 0 Γρηγόρης ήταν γαλήνιος. 0 σύντροφος του μαρτυρεί πως επαναλάμβανε την απόφαση του να πεθάνει και κάθε φορά η μορφή του φωτιζόταν από μια υπερκόσμια λάμψη. Μεσημέριασε, έγειρε ο ήλιος όταν οι Εγγλέζοι άρχισαν να διοχετεύουν βενζίνη στο κρησφύγετο. Ακολούθησαν οι εκρήξεις τριών εμπρηστικών βομβών. Οι φλόγες έζωσαν τον Αυξεντίου στο βάθος του κρησφύγετου. Ήταν απόλυτα γαλήνιος. Τα τελευταία του λόγια ήταν: “Μη φοβάσαι Ματρόζο, μη φοβάσαι.” 0 σύντροφος, φλεγόμενος πετάχτηκε από τη σπηλιά. Δύο η ώρα το απόγευμα εκκωφαντική έκρηξη ανατίναξε το κρησφύγετο. 0 Γρηγόρης Αυξεντίου έγινε ολοκαύτωμα για να φωτίζει στους αιώνες τους δρόμους που οδηγούν στη λευτεριά. Η μάχη των αετών 0 χαρακτηρισμός της σκυταλοδρομίας του θανάτου βρίσκει την πλήρη έκφραση του στη μάχη του Αχυρώνα, της 2ας Σεπτεμβρίου 1958, με ήρωες τον Ανδρέα Kάρυo, το Φώτη Πίττα, τον Ηλία Παπακυριακού και το Χρίστο Σαμάρα. Μετά από προδοσία, οι Άγγλοι πάτησαν το Λιοπέτρι. Η κατάσταση εκτιμήθηκε στα γρήγορα. 0 Αγγλικός στρατός θ’ απέκλειε το χωριό θα έκανε έρευνες. Οι καταζητούμενοι έπρεπε να διαφύγουν. Αποφάσισαν: Θα επέβαιναν αυτοκινήτου που θα οδηγούσε ντόπιος αγωνιστής. Μόλις συναντιόντουσαν με τους Εγγλέζους, το αυτοκίνητο θ’ ανέπτυσσε τη μεγαλύτερη δυνατή ταχύτητα, θα έσπαζε του κλοιό, ενώ ταυτόχρονα οι καταζητούμενοι θα πυροβολούσαν με τα αυτόματα τους. Πραγματικά το αυτοκίνητο προχώρησε προς την έξοδο του χωριού. Οι Εγγλέζοι ήταν πολλοί. 0 Ανδρέας. ο Φώτης – δραπέτες κι οι δυο από το στρατόπεδο συγκέντρωσης Πύλας από τις 13 Μαρτίου 1958 – ο Ηλίας κι ο Χρίστος. πετάχτηκαν κι άρχισαν μάχη που δεν βάσταξε όμως πολύ. Υστερα χάβηκαυ μέσα στο σκοτάδι και γύρισαν στο σπίτι του Παναγιώτη Καλλή, ιδιοκτήτη του μοιραίου αχυρώνα, που έμελλε να μετατραπεί σε βωμό δόξας ουρανόφταστης. Ήταν η αυγή της 1 ης Σεπτεμβρίου 1958. ώρα 3 ή 4. Οι καταζητούμενοι μπήκαν στον αχυρώνα. Σε λίγο ακούστηκαν τα μεγάφωνα του στρατού. Στο Λιοπέτρι κηρυσσόταν κατάσταση αποκλεισμού και αναγκαστικού κατ’ οίκον περιορισμού. Κανείς δεν μπορούσε πια να κινηθεί στις στράτες εκτός απ’ τους Εγγλέζους. Οι πόρτες αμπαρώθηκαν και το χωριό περίμενε με την καρδιά σφιγμένη, ανυπεράσπιστο, βουβό. Οι Εγγλέζοι άρχισαν εξονυχιστικές έρευνες. Μπήκαν στα σπίτι, στον αχυρώνα. κοίταξαν παντού, δεν βρήκαν ίχνη. Έφυγαν. 0 κόσμος συγκεντρώθηκε σε συρματόφραχτους χώρους. Έγιναν ανακρίσεις. Ζητήθηκαν πληροφορίες. Μέχρι εκείνη τη στιγμή οι προσπάθειες απέβησαν άκαρπες. 0 κόσμος γύρισε στα σπίτια του. Κάποιοι όμως κρατήθηκαν για περαιτέρω ανακρίσεις. Και το κακό ξεκίνησε. . . . 0 Παναγιώτης Καλλής επέστρεψε. Μπήκε κλεφτά στον αχυρώνα, μίλησε με τα παλικάρια. Ξαναγύρισε κοντά τους, όταν έγειρε πια ο ήλιος να δύσει. ‘Όλοι διέβλεπαν τον επερχόμενο κίνδυνο κι είχαν αποφασίσει να δώσουν τη μάχη. – Αν μας ανακαλύψουν εμείς θα σκοτωθούμε, είπε ο Ανδρέας Κάρυος. Αγκάλιασαν τον Καλλή, τον φίλησαν. ‘Ήταν ο ύστατος αποχαιρετισμός Μεσάνυχτα κτύπησαν την πόρτα ξανά. Οι Εγγλέζοι ήξεραν ήδη ότι οι καταζητούμενοι κρύβονταν στον Καλλή. Προχώρησαν στον αχυρώνα. ‘Ένας ελληνομαθής δεκανέας, ο Πήτερ Φρέντερικ Φλήητ, φώναξε στα ελληνικά κατά διαταγή του Άγγλου ταγματάρχη Φίλιπ Τζων Ρόουλυ Χέυλαντ: – E, σεις, παραδοθείτε κι εβγάτε έξω, αλλιώς οι στρατιώτες Θ’ ανοίξουν πυρ εναντίον σας. 0πως ο δεκανέας μαρτύρησε στη θανατική ανάκριση, επανέλαβε τρεις φορές τα ίδια λόγια και κάθε φορά η απάντηση ήταν μια ριπή. Υπάρχει όμως και η ελληνική πληροφορία ότι ο δεκανέας φώναξε: “Αν θέλετε τη ζωή σας, παραδοθείτε” αλλά δεν δόθηκε απάντηση. Σιγή απόλυτη επικράτησε στον αχυρώνα. Καμιά μαρτυρία ζωής. Περίμεναν μέχρι να φέξει για καλά οι Άγγλοι και να φτάσουν οι ενισχύσεις. 0 προμαχώνας ήταν ήδη περικυκλωμένος κι ο κλοιός του θανάτου αδιαπέραστος. Η ειμαρμένη είχε προδιαγράψει τις εξελίξεις ‘Ωρες για κούφιες ελπίδες και ψευδαισθήσεις δεν απέμειναν. Ούτε καταδέχονταν τέτοια οι σταυραετοί. Γύρω από τον Αχυρώνα επικράτησε εντάφια σιγή εκείνες τις στιγμές. Οι Εγγλέζοι ταμπουρώθηκαν πίσω από τοίχους, δόμες. Πήραν θέσεις σε μπαλκόνια, βεράντες, στέγες. Ξάπλωσαν στα χαντάκια. Το μυστικό απλώθηκε σ’ όλο το χωριό. Το Λιοπέτρι σώπαινε και καρτέραγε. Μια κουφόβραση κυριαρχούσε που προμήνυε το σεισμό. Κι έσπασε η τραγική σιωπή από τη φωνή του μεγαφώνου: -

- Παραδοθείτε.

- ΜΟΛΩΝ ΛΑΒΕ, αντιλάλησαν οι αιώνες. Τα κλείστρα των πολυβόλων σηματοδότησαν με τον ξηρό μεταλλικό κρότο την έναρξη της μάχης. Κι αμέσως, εκρήξεις χειροβομβίδων, ριπές δεκάδων αυτομάτων, συγκλονιστικοί πολυβολισμοί, κραυγές, φωνές πόνου, ουρλιαχτά, εγγλέζικες διαταγές, πανδαιμόνιο. Μια ομάδα στρατιωτών επιχείρησαν να πλησιάσουν τον Αχυρώνα, έκαναν μερικά βήματα, δέχτηκαν στο ψαχνό τις σφαίρες βροχή, ούρλιασαν κάποιοι, σπάραξαν στο έδαφος και οι άλλοι οπισθοχώρησαν πανικόβλητοι. Τα παλικάρια έτρεχαν, εναλλάσσονταν, βρίσκονταν σ’ όλες τις πολεμίστρες, κροτάλιζαν τ’ αυτόματα, έριχναν χειροβομβίδες, σκορπούσαν το θάνατο. ‘Ένας αξιωματικός διέταξε στρατιώτη να προχωρήσει, εκείνος αρνήθηκε. Τον πυροβόλησε με το περίστροφό του και τον άφησε στον τόπο. Κάποιοι κατάφεραν να βγουν αθέατοι στη στέγη του Αχυρώνα. Άνοιξαν τρύπα, πέταξαν ρούχα λουσμένα με βενζίνη, έβαλαν φωτιά, μα έσβησε. Έφεραν ελικόπτερο, πέταξε πάνω απ’ τον Αχυρώνα, έριξε εμπρηστικά, φούντωσαν φλόγες, το Χάνι της Γραβιάς καιγόταν. Μα οι αγωνιστές συνέχιζαν τη μάχη, Τους φώναζαν να παραδοθούν κι εκείνοι απαντούσαν: – Μολών Λαβέ. Έφτασε ως τ’ Αυγόρου ο σάλαγος της μάχης. Κι η μάνα του Κάρυου βγήκε στην αυλή και φώναξε: – Δύναμην, γιέ μου. Δύναμην, Να πεθάνεις λεβέντης! ‘Ηρθαν νοσοκομειακά δυο τουλάχιστον φορές. Φόρτωσαν νεκρούς, τραυματίες, έφυγαν και ξαναγύρισαν. Κι ο ορυμαγδός του πολέμου συνεχιζόταν, θέριζε ο θάνατος. κορμιά, λουζόταν μ’ αίμα η γη, μέχρι τις δυο το δείλις. ‘Ώσπου το ελικόπτερο έβρεξε με βενζίνη τον Αχυρώνα. Τα φλογοβόλα μετέτρεψαν τον προμαχώνα σε πυρακτωμένη κόλαση και οι αντάρτες άρχισαν με την τελευταία σφαιροθήκη, ο καθένας με τη σειρά του, την έξοδο, καταιγιστικά πυροβολώντας, μέχρι που διάτρητοι έπεφταν στην αυλή του θυσιαστηρίου νεκροί. Ποιος έπεσε πρώτος, ποιος τελευταίος, κανείς δεν έμαθε ποτέ κι ούτε θα μάθει. Μόνο ισχυρισμοί των Εγγλέζων υπάρχουν για τη σειρά των σκυταλοδρόμων του Θανάτου. Στην ανάκριση λέχθηκε ότι πρώτος έπεσε ο Ανδρέας Κάρυος και σε λίγο ο Χρίστος Σαμάρας. Ακολούθησε ο Φώτης Πίττας και τελευταίος ο Ηλίας Παπακυριακού. ‘Οταν οι καπνοί διαλύθηκαν, οι πυροβολισμοί σταμάτησαν, οι Εγγλέζοι προχώρησαν δειλά-δειλά και λόγχισαν τους πεθαμένους σταυραετούς. Λόγχισαν τα νεκρά κορμιά με λύσσα και πυροβόλησαν τους ήρωες με περίστροφα. Δεν τους φοβόνταν πια! 0 Ανδρέας Κάρυος κι ο Χρίστος Σαμάρας έπεσαν ο ένας κοντά στον άλλο κατά το νότο. 0 δάσκαλος, ο Φώτης Πίττας προς την ανατολή. Κι ο Ηλίας Παπακυριακού βρέθηκε προς το βορρά. Στη θανατική ανάκριση που διενήργησαν οι Άγγλοι αναφέρθηκε ότι: Υπεύθυνος των Άγγλων ήταν ο ταγματάρχης Φίλιπ Τζων Ρόουλυ Χέυλαντ. Χρησιμοποιήθηκε ρουκετοβόλο των 3.5 χιλιοστών που έριξε 11 ρουκέτες. Χειροβομβίδες διαφόρων τύπων. 0 Χάρολυτ Τζάκομπς παραδέχτηκε ότι βγήκε στη στέγη και πυρπόλησε τον αχυρώνα με πετρέλαιο. Κνριάκος Μάτσης Στους περιφανέστερους ήρωες της τετράχρονης εποποιίας της ΕΟΚΑ συγκαταλέγεται ο Κυριάκος Μάτσης, που αρνήθηκε να παραδοθεί όταν τον περικύκλωσαν οι Άγγλοι κραυγάζοντας όπως τον αδελφικό του φίλο Γρηγόρη Αυξεντίου, την ηρωική ιαχή των αιώνων “Μολών Λαβέ”. 0 ήρωας διέταξε τους συντρόφους του να παραδοθούν κι ο ίδιος έμεινε στο κρησφύγετό του στο Δίκωμο. Τον ανατίναξαν οι ‘Άγγλοι με χειροβομβίδα στις 19 Νοεμβρίου 1958. H συνάντηση με το Χάρτινγκ Οι Άγγλοι γνώριζαν τον ήρωα. Τον ήρωα τον γνώριζε από πριν κι ο κυβερνήτης, ο Χάρτιγκ, που έσπευσε να τον συναντήσει στους θαλάμους βασανιστηρίων της Ομορφίτας. 0 φοβερός κυβερνήτης είχε μακρά συνομιλία με τον αγωνιστή. Συζήτησαν διεξοδικά το Κυπριακό. Το περιεχόμενο των συνομιλιών με το Μακάριο, τις προτάσεις που ο Χάρτινγκ υπέβαλε για λύση του Κυπριακού. 0 Μάτσης, που ήταν σύνδεσμος Διγενή – Μακαρίου, ήξερε βέβαια τα πάντα από προηγουμένως. Στη συζήτηση, πίσω από το Χάρτινγκ βρίσκονταν οι πέντε ανακριτές. Στην πορεία της συνομιλίας ο κυβερνήτης έκανε μια χειρονομία απρόβλεπτη: Πρότεινε στον Κυριάκο Μάτση μισό εκατομμύριο λίρες. για να του αποκαλύψει το κρησφύγετο του Διγενή! Αυτή ακριβώς η χειρονομία σήμανε το τέλος της συνάντησης. 0 Κυριάκος Μάτσης ορθώθηκε αγανακτισμένος. Χτύπησε δυνατά τη γροθιά του στο τραπέζι και φώναξε: “Ου περί χρημάτων τον αγώνα ποιούμεθα αλλά περί αρετής. Ντρέπομαι για σένα..” Γύρισε ο αγωνιστής απότομα, έσπρωξε την πόρτα, βγήκε και κατέβηκε στο κελί του”. Επίλογος Στη συνοπτική αναφορά σημειώθηκαν σε γενικές γραμμές μερικά στιγμιότυπα από τον απελευθερωτικό αγώνα του Κυπριακού Ελληνισμού για Ένωση με την Ελλάδα. Ο σκοπός της ΕΟΚΑ δεν επιτεύχθηκε. Ο αγώνας τερματίστηκε το Φεβρουάριο του 1959 με την υπογραφή των συμφωνιών Ζυρίχης – Λονδίνου και την ανακήρυξη ανεξάρτητου Κυπριακού κράτους.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ

Μοιραστείτε

Με φως και με θάνατον : Ευαγόρας Παλληκαρίδης: Από τους κορυφαίους ο πιο κορυφαίος!

Κορυφαίος από τους κορυφαίους. Νεαρός με το σφρίγος της νιότης του, με την ποίησή του να μαρτυρεί ένα παιδί ευαίσθητο και θαρραλέο, ένα παιδί -ακόμη- που μάθαινε να ερωτεύεται σαν όλοι οι ομήλικοί του, αλλά και να παραμένει αθεράπευτα ερωτευμένο με την Ελλάδα-Ελευθερία, τη μεγάλη αγαπημένη.

Ο Ευαγόρας γεννήθηκε στη Τσάδα της Πάφου το 1938. Ήδη από ηλικία 15 χρόνων, πρωτοστάτησε στις μαθητικές διαδηλώσεις κατά των εορτασμών της στέψης της βασίλισσας Ελισάβετ. Όταν το 1955 ξεκινούσε ο αγώνας του κυπριακού Ελληνισμού για την Ένωση, ο Ευαγόρας δεν μπορούσε να λείπει. Δεν ήταν γεννημένος για να γράψει απουσία!

Στις 17 Νοεμβρίου σε μία άλλη μαθητική διαδήλωση οργανωμένη από την ΑΝΕ κατά των Βρετανών δυναστών ο Ευαγόρας συνελήφθη και δύο ημέρες αργότερα οδηγήθηκε στο δικαστήριο με την κατηγορία ότι συμμετέσχε σε οχλαγωγία. Παραμονή της εξ αναβολής παρουσίασής του ενώπιον του Άγγλου δικαστή, ο Ευαγόρας παίρνει την απόφαση να φύγει για το βουνό, να γίνει αντάρτης για το Φως ή τον Θάνατο. Ανακοινώνοντας την απόφασή του στον πατέρα του, Μιλτιάδη, θα πάρει την απάντηση:

«Παιδί μου, εκεί που θα πας πρόσεξε προ πάντων να 'σαι τίμιος και ηθικός... πήγαινε στην ευχή μου!»

Η ώρα, ήταν, περασμένη και η επιθυμία του να αποχαιρετίσει τους συμμαθητές του, οδηγεί τον αθεράπευτο ποιητή να γράψει ένα ποίημα και να το καταλείψει στα έδρανα του σχολείου του. Την επόμενη ημέρα οι συμμαθητές του θα διαβάζουν:  

«Παλιοί συμμαθηταί,
Αυτή την ώρα κάποιος λείπει ανάμεσά σας, κάποιος που φεύγει αναζητώντας λίγο ελεύθερο αέρα, κάποιος που μπορεί να μη τον ξαναδείτε παρά μόνο νεκρό. Μην κλάψετε στον τάφο του, Δεν κάνει να τον κλαίτε. Λίγα λουλούδια του Μαγιού σκορπάτε του στον τάφο. Του φτάνει αυτό ΜΟΝΑΧΑ.



Θα πάρω μιαν ανηφοριά
θα πάρω μονοπάτια
να βρω τα σκαλοπάτια
που παν στη Λευτεριά.


Θ’ αφήσω αδέλφια συγγενείς,
τη μάνα, τον πατέρα
μες τα λαγκάδια πέρα
και στις βουνοπλαγιές.


Ψάχνοντας για τη Λευτεριά
θα ‘χω παρέα μόνη
κατάλευκο το χιόνι,
βουνά και ρεματιές.


Τώρα κι αν είναι χειμωνιά,
θα ‘ρθει το καλοκαίρι
τη Λευτεριά να φέρει
σε πόλεις και χωριά.


Θα πάρω μιαν ανηφοριά
θα πάρω μονοπάτια
να βρω τα σκαλοπάτια
που παν στη Λευτεριά.


Τα σκαλοπάτια θ’ ανεβώ,
θα μπω σ’ ένα παλάτι,
το ξέρω θάν’ απάτη,
δεν θάν’ αληθινό.


Μες το παλάτι θα γυρνώ
ώσπου να βρω τον θρόνο,
βασίλισσα μια μόνο
να κάθεται σ’ αυτό.


Κόρη πανώρια θα της πω,
άνοιξε τα φτερά σου
και πάρε με κοντά σου,
μονάχα αυτό ζητώ.


Γεια σας παλιοί συμμαθηταί.
Τα τελευταία λόγια τα γράφω σήμερα για σας.
Κι όποιος θελήσει για να βρει
ένα χαμένο αδελφό, ένα παλιό του φίλο,


Ας πάρει μιαν ανηφοριά
ας πάρει μονοπάτια
να βρει τα σκαλοπάτια
που παν στη Λευτεριά.


Με την ελευθερία μαζί, μπορεί να βρει και μένα.
Αν ζω, θα μ΄ βρει εκεί.

Ευαγόρας Παλληκαρίδης»

Ένα χρόνο αργότερα, ο Ευαγόρας θα συλληφθεί κατά τη μεταφορά πυρομαχικών και οπλισμού (ένα πολυβόλο Μπρεν). Παραπέμφθηκε σε μια δίκη παρωδία από τους κατακτητές. Η θανατική ποινή ήταν προδεδικασμένη και δεν διαφοροποιήθηκε παρ’ όλο που το όπλο ήταν αχρησιμοποίητο και σε μη άμεσα χρησιμοποιήσιμη μορφή (γρασαρισμένο και αποσυναρμολογημένο). Κατά τις μαρτυρίες ο Ευαγόρας υποβλήθηκε σε διάφορα βασανιστήρια και σε ορούς της αλήθειας, αλλά δεν υπέκυψε και δεν αποκάλυψε κάποια πληροφορία. Τότε «κατέφυγαν στον εκβιασμό του πονεμένου γονιού.

Ο Τούρκος βοηθός αστυνόμος της Πάφου εκάλεσε τον Μιλτιάδη στην Αστυνομία. Τον έβαλε να καθίσει απέναντί του κι άρχισε να του λέει:

-Η κατηγορία εναντίον του γυιου σου προνοεί καταδίκη σε θάνατο. Να, και το σχετικό διάταγμα του Κυβερνήτη. Διάβασέ το. Θέλεις να του μιλήσεις, για να μας πει κάτι; Πού έχουν π.χ. κρύπτη με όπλα, πού κρύβονται οι σύντροφοί του... Αν δώσει τέτοιες πληροφορίες, θ’ αποφύγει τον θάνατο... Λοιπόν, θέλεις να του μιλήσεις;...

Τινάχτηκε απ’ τη θέση του ο πλατύστερνος Μιλτιάδης. Τέτοιο ανοσιούργημα δεν θα το ’κανε ποτέ, ποτέ!
 -Όχι, είπε. Xίλιες φορές όχι. Και καθώς τα ’λεγε, άστραψε η θωριά του.
-Μ’ αυτές τις προτάσεις δεν θέλω ούτε να δω τον Ευαγόρα, ούτε να του μιλήσω...

Έφυγε γυρίζοντας με ολοφάνερη περιφρόνηση την πλάτη στον πληρωμένο Τούρκο.

Φτάνοντας σπίτι, διηγήθηκε το γεγονός στη μάνα. Τινάχτηκε κι εκείνη κι είπε:
-Δε γέννησα εγιώ παιδί, που θα το πουν προδότη! Χαλάλιν της πατρίδας μου το γαίμαν του παιδκιού μου!

Την παλληκαριά της οικογένειας συμπλήρωσε και τράνεψε ο νεαρός Ευαγόρας. Πορεύθηκε αγέρωχος στη δίκη. Στη δίκη «ο Άγγλος δικαστής Σω διάβασε το “κατηγορητήριο”. Τελειώνοντας σήκωσε το κεφάλι, στράφηκε προς τον κατηγορούμενο, τον κοίταξε ερευνητικά. Διασταυρώθηκαν τα βλέμματα. Γεμάτο απορία το βλέμμα του δικαστού. Ίσως -ποιος ξέρει;- να μη πίστευε και τόσο σε τούτη τη δίκη. Περήφανο και γαλήνιο το βλέμμα του ήρωός μας.

-Παραδέχεσαι; τον ρώτησε ο λειτουργός του άνομου νόμου.
-Παραδέχομαι, είπε απερίφραστα ο έφηβος.
-Έχεις τίποτε να πεις, για να μη καταδικασθείς σε θάνατο; ρώτησε και πάλι ξερά ο δικαστής.
-Γνωρίζω ότι θα καταδικασθώ σε θάνατο, είπε ο Ευαγόρας. Θα με κρεμάσετε, το ξέρω. Ό,τι έκαμα, το έκαμα σαν Έλληνας Κύπριος, που ζητά τη λευτεριά του. Εύχομαι να είμαι ο τελευταίος Κύπριος που θ’ αντικρύσει την αγχόνη. Ζήτω η Ένωσις της Κύπρου με τη μητέρα Ελλάδα! Τίποτε άλλο!

Φυσικά ο Ευαγόρας δεν άφησε και πολλά περιθώρια υπεράσπισης, αφού παρά τις υποδείξεις των δικηγόρων του παραδέχθηκε ενοχή. Ως Έλληνας Κύπριος... που ζητά την Ελευθερίαν του, τόσο απλά, τόσο ατόφυια.

Την επομένη της καταδίκης του όλος ο κόσμος αρχίζει μια τιτάνια προσπάθεια από τον σύμπαντα Ελληνισμό σε Κύπρο, Ελλάδα και αλλαχού να του απονεμηθεί χάρη. Τα βασικά επιχειρήματα ήταν πως έπρεπε να σωθεί η ζωή ενός νέου, αλλά και το ότι οι Άγγλοι δεν τον είχαν κατηγορήσει για εκτέλεση ή συμμετοχή σε μάχη, αλλά μόνο για μεταφορά οπλισμού. Ωστόσο, οι αποικιοκράτες παραμένουν ασυγκίνητοι. Ο κυβερνήτης της Κύπρου Χάρτινγκ, η Βρετανική κυβέρνηση και η βασίλισσα Ελισάβετ απορρίπτουν το αίτημα.

Παραμονή της εκτέλεσης της ποινής, οι συγγενείς επισκέπτονται τον μελλοθάνατο Ευαγόρα για να του δώσουν κουράγιο, αλλά τελικά είναι ο Ευαγόρας που δίνει θάρρος στους άλλους. Αφού συνέστησε στον πατέρα του να μη λυπάται, τον παρακάλεσε να στείλουν μια λαμπάδα στον Άη Γιώργη και τη μητέρα του να τη δει και να του φέρει τον σταυρό του -την έσχατή του ελπίδα- τον οποίο του αφαίρεσαν όταν τον συνέλαβαν.

Την τελευταία ημέρα του ήρωα ήρθαν ξανά να τον δουν. Δεν τους άφησαν όμως να τον φιλήσουν για στερνή φορά, γιατί έτσι όριζε ο νόμος.

«Μέσα απ’ τα κάγκελα, πίσω από μια σιδερένια και άλλη μια συρμάτινη πόρτα ο Ευαγόρας. Απ’ έξω η μάνα, πατέρας, συγγενείς. Του 'φεραν και τον σταυρό και τον παρέδωσαν στον Άγγλο αξιωματικό, για να του τον δώσει. Πάντα χαρούμενος ο Ευαγόρας, αφάνταστα ήρεμος και γαλήνιος. Άστραψε όμως πιο πολύ τώρα το εφηβικό του πρόσωπο και πεταλούδισαν τα βλέφαρά του, καθώς πέρασε στον λαιμό του το σύμβολο του θριάμβου. Τώρα θα βγει συντροφιά μαζί του. Θα βαδίσει άφοβα προς την αθανασία...» 

Ήλπιζε πως κάτι θα γινόταν; Έτσι είπε. Αλλά στα τελευταία λόγια στην αδερφή του παράγγελλε:
-Δεν θέλω να λυπηθείτε, ό,τι και να γίνει.

«Βγήκαν κάποτε από τη φυλακή ο γέρος κι η γριά μάνα. Οι δημοσιογράφοι τους κύκλωσαν. Βλέπουν τον πατέρα ακμαίο, μ’ ένα χαμόγελο ταπεινό και θριαμβευτικό και τρίβουν τα μάτια τους. “Τι σόι άνθρωποι είναι τούτοι;” ακούστηκε να λέει απορημένος ένας Εγγλέζος δημοσιογράφος. “Φαίνεται πως η ελληνική μυθολογία με τους τίτλους και τους ήρωας δεν είναι καθόλου μυθολογία!” “Έλληνες!” τ’ απάντησε κάποιος άλλος, που τον έπνιγε η αγανάκτηση. “Αλλ’ αυτή η λέξη δεν μεταφράζεται στ’ αγγλικά, κι αν μεταφρασθεί, δεν θα την καταλάβετε!” Ο γέρος αντί ν’ αναλυθεί σε δάκρυα, αντί να πει κάτι επαινετικό για τα τελευταία λόγια και τις τελευταίες ηρωικές στιγμές του παιδιού του, σταμάτησε. Πήρε βαθιά ανάσα κι άρχισε ν’ απαγγέλλει τούτους τους στίχους, ενώ στο πρόσωπό του καθρεφτιζόταν όλο το μεγαλείο της αδάμαστης ελληνικής ψυχής:

Το δέντρον, που φυτεύτηκεν
’εν τζι εν ματζιδονήσιν,*
που θέλει κόπριν τζιαι νερόν
για να καρποφορήσει!
Τα δέντρα που φυτέψασιν
για να καρποφορήσουν
θέλουν λεβέντικα κορμιά
γαίμαν να τα ποτίσουν!

(*δεν είναι μαϊντανός)

Τίποτε δεν κατάλαβαν οι ξένοι δημοσιογράφοι. Έμειναν μόνο να τον κοιτάζουν εκστατικοί. Μα οι Έλληνες έσκυψαν, του ’σφιξαν το χέρι, του το φίλησαν με βαθύ σεβασμό. Αυτοί κατάλαβαν...»

Εμείς μήπως καταλάβαμε έστω και κάτι; Έστω λάβαμε ένα χτύπο της καρδιάς τους;

Στα τελευταία του λόγια, στο τελευταίο του γράμμα δηλώνει:

«Θ’ ακολουθήσω με θάρρος τη μοίρα μου. Ίσως αυτό να ναι το τελευταίο μου γράμμα. Μα πάλι δεν πειράζει. Δεν λυπάμαι για τίποτα. Ας χάσω το κάθε τι. Μια φορά κανείς πεθαίνει. Θα βαδίσω χαρούμενος στην τελευταία μου κατοικία. Τι σήμερα τι αύριο; Όλοι πεθαίνουν μια μέρα. Είναι καλό πράγμα να πεθαίνει κανείς για την Ελλάδα. Ώρα 7:30. Η πιο όμορφη μέρα της ζωής μου. Η πιο όμορφη ώρα. Μη ρωτάτε γιατί.»

Λίγες ώρες αργότερα ο 18χρονος Ευαγόρας Παλληκαρίδης, με το βάρος του ονόματος ενός αρχαίου επαναστάτη βασιλιά της Σαλαμίνος στις πλάτες του και με την παλληκαριά της Ρωμιοσύνης, σήκωσε τον σταυρό του και πορεύτηκε το στερνό ταξίδι προς την αγχόνη. Με την πίστη στον Θεό και με τη σκέψη στην πεντασύλλαβη λέξη, σ’ εκείνη για την οποία ήρθε «ως εδώ», στην «πανώρια κόρη» σ’ «ΕΚΕΙΝΗΝ, την οποίαν κάθε άνθρωπος επιθυμεί πιο πολύ απ’ όλα», όπως έγραφε στο τελευταίο γράμμα του προς την αδερφή του. Έτσι ολοκλήρωσε ακόμη ένας υπέροχος νέος της Κύπρου του χθες την «πιο όμορφη μέρα της ζωής του».

Η αβάστακτη σύγκριση
Σήμερα, εμείς στα ίδια χώματα περπατώντας και την ίδια λαλιά μιλώντας, με το ίδιο αίμα και την ίδια ιστορία κουβαλώντας βαυκαλιζόμαστε με κούφιες «αξίες» των πρόσκαιρων και τον ανόσιων. Διαγράφουμε βαθμηδόν τις χθεσινές σελίδες απ’ το βιβλίο, τις σελίδες που οφείλαμε να θυμόμαστε. Βαφτίσαμε αυτές τις σελίδες «ανεπιθύμητες» και «ακραίες» και τις παραπετάξαμε σε κάποια γωνιά μιας ξεχασμένης αίθουσας. Δεν μας κάνουν πια, δεν πάνε με το κίτρινο lifestyle. Η ξανθή του τηλεοπτικού γυαλιού και η άλλη που ξεγυμνώθηκε μπροστά σ’ όλους θεωρούνται σαν τα μόνα άξια λόγου σε μια χώρα που βούλιαξε στα χρέη, σ’ ένα νησί που αντικρίζει καθημερινά τη λαβωματιά του στον Πενταδάκτυλό, σ' ένα έθνος που έπαψε να έχει όραμα για το μέλλον!

Στενέψαμε την οπτική μας και σμικραίνουμε την καρδιά μας. Δυσκολευόμαστε να αγαπήσουμε και να αγαπηθούμε χάνοντας την πυξίδα μας. Δυσκολευόμαστε να θυσιάσουμε κάτι, πόσο μάλλον να θυσιαστούμε. Είμαστε δεμένοι πισθάγκωνα στο ερέβινο κενό. Η νύκτα η δικιά μας σ’ αυτό το ψεύτικο κουτί δεν έχει ήλιους, μόνο δίκτυα αράχνης που μας κρατούν μακριά απ’ το φως. Στον θάνατον... ακαταπαύστως! Πολλοί από μας θα φύγουν «μια μέρα από τη ζωή χωρίς να έχουν πάρει καν είδηση τι τους συνέβει...» (Ο. Ελύτης: Ιδιωτική Οδός)! Πολύ φοβάμαι πολλοί από μας θα φύγουμε χωρίς να έχουμε καταλάβει τίποτε!

Υ/Γ. Μεταξύ της καταδίκης και της εκτέλεσης του Ευαγόρα Παλληκαρίδη μεσολάβησε ένας μήνας και σ’ αυτόν τον χρόνο έγινε μεγάλη δραστηριοποίηση διεθνώς και διαβήματα σε ξένες χώρες και διεθνή βήματα για να δοθεί χάρη και να απαλλαγεί από τη θανατική ποινή ο Ευαγόρας.


«Συγκινούνται όσοι αγαπούν την ελευθερία. Ένας Αμερικανός γερουσιαστής, γοητευμένος από την αντρίκια συμπεριφορά του εφήβου, τηλεγράφησε ικετευτικά στον Χάρντινγκ. “Τον υιοθετώ”, του έλεγε. “Θα τον στείλω εδώ για ανώτερες σπουδές.” Αλλά ο Κυβερνήτης με ύπουλη διπλωματικότητα απέρριψε την ανθρωπιστική πρόταση.


Ευτυχώς, Χάρντινγκ! Ο Ευαγόρας Παλληκαρίδης θα μείνει στην αιωνιότητα ως ένας εραστής της Ελευθερίας, οραματιστής και ήρωας και όχι σαν ένας σπουδασμένος, «επιτυχημένος» και βολεμένος «πρώην αγωνιστής»!

Βασικές πηγές: 

(α) Νικόλαος Π. Βασιλειάδης (1995), Εθνομάρτυρες του Κυπριακού Έπους: 1955-59, Σωτήρ, Αθήνα, σ. 149-158. 

(β) Βικιπαίδεια, λήμμα Ευαγόρας Παλληκαρίδης (http://el.wikipedia.org/wiki/Ευαγόρας_Παλληκαρίδης) 

Σχετικά βίντεο και τραγούδια:
(α) Η πιο όμορφη ώρα, Ευαγόρας Παλληκαρίδης (ταινία του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Κύπρου) 
(β) Ευαγόρας Παλληκαρίδης (απόσπασμα αφιερώματος του ΡΙΚ) 
(γ) Θα πάρω μιαν ανηφορά (μελοποιημένη ποίηση Ε. Παλληκαρίδη) 
(δ) Όποιον πάρει (μελοποιημένη ποίηση Ε. Παλληκαρίδη) 
(ε) Ηρώων γη (μελοποιημένη ποίηση Ε. Παλληκαρίδη)
(στ) Των αθανάτων (μελοποιημένη ποίηση Ε. Παλληκαρίδη)
(ζ) Του Βαγορή (τραγούδι στην κυπριακή διάλεκτο για τον Ευαγόρα Παλληκαρίδη)


Πηγή: eretiko-istologio

Μοιραστείτε